Imię i nazwisko, źródło: lorem ipsum
Urodziła się 29 maja 1907 roku w Aleksandrowie Kujawskim, gdzie spędziła wczesne dzieciństwo. Ojciec – Wilhelm Markowski – był farmaceutą, a matka – Antonina z Korotyńskich – nauczycielką. Atmosfera domu rodzinnego sprzyjała rozwojowi intelektualnemu. Po kilku latach edukacji domowej (1914-1917) pobierała naukę w rodzinnym mieście w pensji żeńskiej pani Emilii Hankowej, którą ukończyła w 1920 roku. Rok później rozpoczęła naukę w Państwowym Gimnazjum Żeńskim Matematyczno-Przyrodniczym im. Marii Konopnickiej we Włocławku, które ukończyła w 1924 roku. W latach 1924-1929 studiowała filologię polską i romanistykę na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 1929 roku otrzymała tytuł magistra. Jej profesorami byli m.in. Józef Ujejski, Manfred Kridl, Stanisław Szober, romanista Maurycy Mann oraz filozofowie Władysław Tatarkiewicz i Tadeusz Kotarbiński. W 1927 roku została żoną Ludomira Danilewicza, studenta Politechniki Warszawskiej, późniejszego inżyniera lotnictwa. W latach 1929-1939 pracowała w Bibliotece Narodowej w Warszawie. W 1933 roku zdała państwowy egzamin bibliotekarski. W okresie 1935-1939 była sekretarzem generalnym Rady Związku Bibliotekarzy Polskich, a w 1939 roku kierowała Działem Uzupełnień Zbiorów Biblioteki Narodowej. Debiutowała w 1931 roku recenzją książki Zofii Jabłońskiej-Erdmanowej Oświecenie i romantyzm w stowarzyszeniach młodzieży wileńskiej na pocz. XIX w., którą ogłosiła w „Pamiętniku Warszawskim” (z. 10/12). Współpracowała z „Rocznikiem Wołyńskim”, „Przeglądem Bibliotecznym” „Ruchem Literackim”, Polskim Słownikiem Biograficznym. Przygotowywała rozprawę doktorską na temat życia naukowego Liceum Krzemienieckiego, której pierwsza wersja ukazała się w „Nauce Polskiej” (1937, t. 22). Jednak stopień doktora filozofii w zakresie filologii polskiej uzyskała w 1961 roku w Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie na podstawie pracy Życie naukowe dawnego Liceum Krzemienieckiego (promotor prof. Władysław Günther). Po wybuchu II wojny światowej wraz z ewakuowanym służbowo mężem opuściła Polskę. Przez Rumunię, Jugosławię i Włochy dotarła do Francji. Od listopada 1939 roku do upadku Paryża pracowała najpierw w Biurze Poszukiwania Rodzin Polskiego Czerwonego Krzyża, a później w Bibliotece Polskiej. W latach 1940-1942 przebywała w schronisku dla uchodźców w strefie nieokupowanej Francji w miejscowości Aix-les-Bains w Sabaudii, współpracując z Towarzystwem Opieki nad Polakami. W maju 1942 przedostała się do Portugalii i w Lizbonie była pracownikiem Komitetu Opieki w dziale pomocy dla kraju oraz w Ministerstwie Informacji i Dokumentacji. Stąd wyjechała do Wielkiej Brytanii i 11 lipca 1942 roku dotarła do Londynu, gdzie mieszkała ponad 30 lat. Pracowała w Funduszu Kultury Narodowej (1942-43), później w Bibliotece Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, przekształconej w 1953 roku w Bibliotekę Polską, od 1967 działającą jako Biblioteka Polska Polskiego Ośrodka Społeczno–Kulturalnego (POSK). Pełniła funkcję jej kierowniczki. W latach 1943-1945 była przedstawicielką Polski w komisji Books and Periodicals Committee działającej w ramach Allied Conference of the Ministers of Education oraz członkiem rady zarządzającej Interallied Book Center. W 1947 roku zdała brytyjski egzamin państwowy w Library Association. Działała w zarządach Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i Towarzystwa Historycznego. Współpracowała z wieloma pismami emigracyjnymi, m.in. „Polską Walczącą”, „Nową Polską”, „Wiadomościami Polskimi”, w których publikowała szkice, artykuły i opowiadania. W „Wiadomościach” (od 1946, m.in. w 1952-1963 prowadziła stałą rubrykę Szkiełko i oko pod pseudonimem Szperacz), w „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” (stale od 1954; tu m.in. w 1965-81 była autorką cyklu pt. Jednym tchem, poświęconego literaturze, podpisywanego a.m.z., am., amz., M.D.) oraz w jego dodatku „Tydzień Polski” (1959-82), „Życiu” (1952-54). Od 1960 roku nawiązała współpracę z paryską „Kulturą” (tu, 1963-66 stała rubryka W oczach Londynu podpisywana: mld, a w latach 1969-1979 cykl Krajowe nowości wydawnicze, następnie od połowy lat 80. Kredowe koło i Czytam). W „Zeszytach Historycznych” ogłosiła kilka artykułów, głównie wspomnieniowych z lat międzywojennych i z czasów wojny. Współpracowała z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa (od 1953 do 1989, wygłosiła ponad 500 felietonów, w kilku cyklach Polskie mienie kulturalne wywiezione do Rosji, Portrety pisarzy emigracyjnych, Dzieje dawnego Liceum Krzemienieckiego), jak również z rozgłośną Głos Ameryki (1950-1952, ogłosiła ponad 100 felietonów) oraz miesięcznikiem „Na Antenie” (Monachium, 1963-70). W latach 1954-1964 opracowała przeglądy bibliograficzne do działu „Polish Studies” w „The Year's Work in Modern Language Studies”. Weszła w skład jury nagród: Fundacji im. Kościelskich w Genewie (od 1969) i londyńskich „Wiadomości” (od 1971). Należała do komitetów redakcyjnych „Tek Historycznych” (1953-197, 1978/1980), „Antemurale” (1971-1985) oraz „Materiałów do Biografii, Genealogii i Heraldyki Polskiej” (1974-1985). Z mężem podróżowała po Europie. Odwiedzili m.in. Szwajcarię, Włochy, Francję, Grecję. Ludomir Danilewicz zmarł 25 lutego 1971 roku. Po jego śmierci poślubiła w sierpniu 1973 Adama Kazimierza Zielińskiego (prawnika, dyplomatę, publicystę, bibliofila oraz kolekcjonera) i wyjechała do Portugalii, zamieszkała w Feijó pod Lizboną. Adam Zieliński zmarł 28 grudnia 1991 roku. W latach 80. i 90., poza emigracyjnymi periodykami, zaczęła również publikować w krajowych pismach (m.in. „Znaku”, „Więzi”, „Dialogu”, „Tekstach Drugich”, „Tyglu Kultury”, „Rzeczpospolitej”). Po 1989 roku Danilewicz Zielińska nigdy nie odwiedziła Polski. W 1998 uzyskała obywatelstwo honorowe Aleksandrowa Kujawskiego. W styczniu 2001 roku w pożarze domu w Feijó pod Lizboną spłonęła biblioteka i większa część archiwum pisarki. Maria Danilewicz Zielińska zmarła 22 maja 2003 roku. Urna z prochami została złożona w rodzinnym grobowcu na cmentarzu w Aleksandrowie Kujawskim 16 czerwca 2003 roku.
Twórczość [wybór]:
Tymon Zaborowski. Życie i twórczość (1799-1828), Kasa im. Mianowskiego, Warszawa 1933.
Zagadnienie bibliografii wołyńskiej, [b.w.] Łuck1939.
Biblioteki polskie, [Polski Czerwony Krzyż we Francji], Grenoble 1941, powielone.
Losy bibliotek polskich, [b.w.], [Francja 1941], powielone; wersja angielska Libraries in Poland, J. Harasowska, Glasgow [1944].
Dawne granice ziem polskich, [Polski Czerwony Krzyż we Francji], Aix-les-Bains 1942, powielone.
Losy bibliotek polskich, Wydawnictwo Urzędu Oświaty i Spraw Szkolnych, Londyn 1942; przeł. j. ang. The libraries of Poland, przeł. H. Brochocka, St. Andrews 1943.
The universities of Poland, J. Harasowska, Glasgow 1945.
Krótki zarys bibliotekarstwa, Światowy Komitet Young Men's Christian Association. Polska Sekcja w W[ielkiej] Brytanii, London [1951], powielone.
Blisko i daleko. Opowiadania, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1953.
Dom. Powieść, Veritas, Londyn1956; wyd. następne tamże 1957; wyd. 3, Włocławskie Towarzystwo Naukowe Rypin: „Verbum”, Włocławek 1997.
Pierścień z Herkulanum i płaszcz pokutnicy. Szkice literackie, B. Świderski, Londyn 1960.
Bibliography of Works by Polish Scholars and Scientists Published Outside Poland in Languages Other than Polish, Vol. 1: 1939-1962. (No 1-4011), [współautor:] J. Nowak, [wstęp:] B. Hełczyński, [przedmowa:] M. Danilewicz, Polish Society of Arts and Sciences Abroad, London 1964. Tytuł również w języku polskim: Bibliografia prac naukowych w językach obcych głoszonych poza Krajem przez uczonych polskich.
Catalogue of Periodicals in Polish or Relating to Poland and Other Slavonic Countries Published Outside Poland Since September 1st, 1939, [współautorka] B. Sadowska, The Polish Library, London 1964; wyd. 2 [rozszerzone]: M. Danilewicz-Zielińska, B. Jabłońska, The Polish Library, London 1971. Tytuł również w języku polskim: Katalog czasopism polskich i dotyczących Polski oraz innych krajów słowiańskich wydanych poza Polską po dniu 1 IX 1939.
Katalog Wystawy Zbiorów Historycznych, oprac. M. Danilewicz, Z. Jagodziński, Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny, Londyn 1970.
Bibliografia. „Kultura”. „Zeszyty Historyczne”. Działalność wydawnicza [Instytutu Literackiego], t. 1-3, Instytut Literacki, Paryż 1975-1989.
Szkice o literaturze emigracyjnej, Instytut Literacki, Paryż 1978; wyd. nast. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Wrocław 1981, wyd. zminiaturyzowane Paryż 1983; [Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze, Kraków 1983], Toruń [ok. 1988]; Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1992; wyd. 2 rozszerzone [właśc. 6] pt. Szkice o literaturze emigracyjnej półwiecza 1939-1989, Wrocław 1999.
Wspomnienia o Bibliotece Narodowej w Warszawie, Instytut Literacki, Paryż 1978.
Literatura wolnego słowa. 1939-1986, KOS, Warszawa 1986.
Ludzie z kurzu. Do druku podał A. Kłossowski, J.Z. Golski, Warszawa [1989].
Próby przywołań. Szkice literackie, wybór, oprac. i przedmowa M. Zieliński, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 1992.
Pierwsza miłość, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1995.
Posłanie do torunian. Głos na wieczorze toruńskim w marcu 1995 r., wstęp A. Kłossowski, Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika [Toruń 1995].
Przygoda bibliofilska. Do druku podał oraz słowem wstępnym opatrzył A. Kłossowski, Towarzystwo Przyjaciół Książki, Warszawa 1995.
Dialog korespondencyjny. (1958-1968), [Autorzy:] M. Danilewiczowa, S. Pigoń. Do druku przygotował, wstępem i komentarzem opatrzył C. Kłak, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1996.
Książka i czytelnictwo polskie w Wielkiej Brytanii. Szkice, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1996.
Opowiadania. Wybór, wybór opowiadań i oprac. kolażu Miejsca na Ziemi (o Marii Danilewicz Zielińskiej) K. Sarnowska, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek 1997.
Biurko Konopnickiej, wstęp, oprac. i przypisy W. Lewandowski, Open, Warszawa 2000.
Fado o moim życiu. Rozmowy z Włodzimierzem Paźniewskim, [Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika]; Biblioteka Uniwersytecka, Toruń 2000.
Polonica portugalskie, przedm. P. Kądziela, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2005.
Z korespondencji Bogdana Czaykowskiego i Marii Danilewicz Zielińskiej, oprac. J. Wolski, „Fraza” 2008 nr 3/4, s. 258-277.
Maria Danilewicz Zielińska/Jerzy Giedroyc. Listy 1970-1975 (wybór), oprac. A. Papieska, „Blok-Notes” Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza 16/2019, s. 37-200.
Prace redakcyjne, edytorskie [wybór]:
T. Zaborowski, Pisma zebrane, Gabinet Filologiczny. Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1936.
B. Prus, Nowele warszawskie, przedmowa W. Grubiński, wybór Z. Danilewicz, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Londyn 1946.
M. Konopnicka, Wybór nowel, oprac. M. Danilewiczowa, Światowy Związek Polaków z Zagranicy, Londyn 1947.
A. Mickiewicz, Pisma poetyckie. Wydanie emigracyjne w stulecie zgonu. Do druku przygotowała M. Danilewiczowa, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1956.
J. Conrad, Listy do Johna Galsworthy'ego, oprac. M. Danilewiczowa, B. Świderski, Londyn 1957.
H. Naglerowa, Wspomnienia o pisarzach. Sieroszewski, Żeromski, Strug, Berent, Irzykowski, Leśmian, Wielopolska, Kaden-Bandrowski, Dąbrowska, przygotowała do druku M. Danilewiczowa, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1960.
Portrety pisarzy angielskich. Seria 1, pod red. M. Danilewiczowej, słowo wstępne B. Dobrée. [Tłumacze różni], B. Świderski, Londyn 1962.
Katalog wystawy historycznej w stulecie Powstania Styczniowego. Zbiory ks. Józefa Jarzębowskiego, tekst oprac. Książki i druki ulotne M. Danilewiczowa z pomocą H. Smoleńskiej i H. Starzyckiej; grafikę M. Paszkiewicz, Towarzystwo Przyjaciół Fawley Court, Londyn 1964.
S. Zahorska, Warszawa – Lwów 1939. Powieść, red. M. Danilewiczowa, L. Ciołkoszowa, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1964.
Mickiewicziana w zbiorach Tomasza Niewodniczańskiego w Bitburgu, t. I. Listy Adama Mickiewicza do Antoniego Edwarda Odyńca i innych adresatów 1828-1852, „Dzienniczek podróży” Antoniego Edwarda Odyńca 1830-1832, Listy i wiersze Celiny z Szymanowskich Mickiewiczowej 1834-1848. [Teksty odczytali M. Danilewiczowa, T. Niewodniczański, oprac. i komentarzem opatrzyła M. Danilewiczowa, redakcja naukowa i posłowie: J. Odrowąż-Pieniążek], Arkady, Warszawa 1989; wyd. następne tamże 1993. Część nakładu wyd. 1 ukazała się jako wydawnictwo Deutsches Polen-Institut, Darmstadt.
Przekłady:
H. Clegg, Organizacja służby zdrowia w Wielkiej Brytanii, Longmans, Green, Londyn 1945.
T. Burke, Anglia i Anglicy, Longmans, Green, London [ok. 1947].
Nagrody i odznaczenia:
Nagroda „Mention Honorable” w konkursie RWE na słuchowisko (1954)
Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie im. H. Naglerowej (1958; 1978)
Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za działalność bibliograficzną i bibliotekarską (1970)
Nagroda paryskiej „Kultury” (1977) oraz Literacka im. Zygmunta Hertza (1983)
Nagroda polskiego Pen-Clubu (1996)
Krzyż Oficerski Orderu „Polonia Restituta” (1972)
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1993)
Członkostwo:
Rada zarządzająca Interallied Book Centre w Londynie (1943-45)
Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (od 1945)
Sub-Committee on Slavonic and East European Materials of the Standing Conference of National and University Libraries (1946-1973)
Polskie Towarzystwo Historyczne w Wielkiej Brytanii
Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie
Rada Fundacji i Jury Nagrody im. Kościelskich w Genewie (1969-1999)
Jury Nagrody „Wiadomości” (1970-1979)
Stowarzyszenie Pisarzy Polskich (od 1989)
Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza w Warszawie (od 1989, honorowe członkostwo)
Charakterystyka twórczości:
Emigracyjny dorobek Marii Danilewicz Zielińskiej jest imponujący. Wynikał z szerokiego zakresu zainteresowań i różnorodnych form działalności. O ile w latach 30. XX wieku jej publikacje dotyczyły głównie tematów z zakresu historii literatury (debiut to ogłoszone w 1931 roku omówienie książki Zofii Jabłońskiej-Erdmanowej Oświecenie i romantyzm w stowarzyszeniach młodzieży wileńskiej na pocz. XIX w.), to na emigracji została także autorką prozy beletrystycznej. Utwory literackie pisała głównie w latach czterdziestych i pięćdziesiątych. Należą one do popularnej wówczas prozy wspomnieniowej. Składają się nań opowiadania, drukowane najczęściej na łamach ukazujących się na obczyźnie czasopism („Nowa Polska”, „Wiadomości”, „Przed Świtem”, „Polska Walcząca – Kombatant Polski”, „Dziennik Polski i Dzienni Żołnierza”), a później włączane najpierw do wydanego w Londynie tomu Blisko i daleko (1953) oraz do kolejnych, krajowych zbiorów: Opowiadania. Wybór (Włocławek 1997), Biurko Konopnickiej (Warszawa 2000). W prozie, pisanej w dużym stopniu na podstawie własnych doświadczeń, obecne są wątki autobiograficzne. W opowiadaniach przedstawiła obrazy codziennego życie mieszkańców Kujaw. Odtwarzała topografię rodzinnego miasteczka, Aleksandrowa Kujawskiego i jego najbliższej okolicy wraz z ich historią, tradycją, obyczajami, folklorem oraz z charakterystyczną dla tego regionu przyrodą. Pisarka kreśliła barwne portrety osób z kręgu rodziny lub postaci spotkanych w różnych okresach życia, a także kreowała bohaterów literackich skupiających cechy typowe dla mieszkańców kujawskiej prowincji. Utrwalała również pamięć o przedmiotach, na przykład osławionym biurku Konopnickiej, powierzonym rodzinie Markowskich. Inspiracją dla prozaiczki był przede wszystkim okres dzieciństwa, rzadziej studiów i pracy zawodowej. W nielicznych utworach podjęła tematykę II wojny światowej, walk polskich lotników w Anglii oraz losów Polaków na emigracji. Zwracano uwagę na przemyślaną konstrukcję opowiadań, bogactwo szczegółów i barwność języka, umiejętne oddanie cech charakterystycznych dla lokalnej gwary w utworach przedstawiających „małą ojczyznę”, czyli Kujawy.
Tematyka kujawska obecna jest również w powieści Dom (1956), której akcja rozgrywa się w dwudziestoleciu międzywojennym, we Włocławku, gdzie Danilewiczowa uczęszczała do gimnazjum. Pierwszoplanowymi postaciami w utworze są przedstawiciele małomiasteczkowej inteligencji (nauczyciel gimnazjum Żebrowski i jego żona Bronisława). Swoich reprezentantów mają także inne grupy społeczne (kolejarze, rzemieślnicy, sklepikarze, służące). W myśl motta, zaczerpniętego z prozy Dickensa, „… i czuję tę wielką prawdę, że drobiazgi stanowią w sumie życie…”, prozaiczka skupiła się na opisach małomiasteczkowej codzienności w odradzającym się państwie polskim. Szczególne znaczenie nadała tytułowemu toposowi domu. Mieszkańcy miasteczka, zmagający się ze skutkami I wojny światowej, toczą dyskusje o problemach młodego państwa, angażują się w działalność społeczną oraz charytatywną (m.in. żona głównego bohatera). Inteligenci tkwiący, jak sami określają, „zanadto w Wyspiańskim i Żeromskim” (1956, s. 89), świadomi są, że przyszłość Polski będzie zależeć od kolejnych generacji, gimnazjalistów, którzy w utworze mają znaczącą reprezentację. Powieść zawiera portret określonej formacji intelektualnej, która wniosła swój wkład w odbudowę i rozwój niepodległej Polski.
Danilewicz Zielińska podczas pobytu na emigracji była osobą cenioną również z powodu naukowych i edytorskich osiągnięć. Owocem jej pasji historycznoliterackich był tom szkiców Pierścień z Herkulanum i płaszcz pokutnicy (1960). Zamieściła w nim prace, wśród których spory procent stanowiły przedruki z londyńskich „Wiadomości”. Sześć szkiców, składających się na część pierwszą, to mickiewicziana. Kolejną grupę tworzyły teksty częściowo już drukowane przed wojną, a dotyczące historii Liceum Krzemienieckiego. Natomiast trzeci segment zawierał prace niezwiązane ze sobą tematycznie, poświęcone różnym pisarzom (Zygmuntowi Krasińskiemu, Józefowi Korzeniowskiemu - Conradowi, Henrykowi Sienkiewiczowi, Stefanowi Żeromskiemu, Wacławowi Berentowi), ale też londyńskim „Wiadomościom”. Zawartość części pierwszej tomu zwraca uwagę na kontynuowane przez Danilewicz Zielińską przez wiele lat badania nad tematykę mickiewiczowską. Interesowała ją biografia poety, osobowość, postacie z najbliższego otoczenia, podróże oraz twórczość literacka. Z okazji stulecia śmierci poety przygotowała edycję jego Pism poetyckich (1956). Szczególne relacje połączyły ją z profesorem Stanisławem Pigoniem, z którym korespondowała w latach 1958-1968, dzieląc się z nim między innymi informacjami o Mickiewiczu, ale także o innych pisarzach (korespondencja ta ukazała się w opracowaniu Czesława Kłaka – Dialog korespondencyjny. (1958-1968)). Ważnym osiągnięciem badaczki była edycja archiwaliów, będących w posiadaniu, mieszkającego w Niemczech, kolekcjonera Tomasza Niewodniczańskiego (Mickiewicziana w zbiorach Tomasza Niewodniczańskiego w Bitburgu (t. 1-2), opracowana przy współpracy właściciela kolekcji oraz Janusza Odrowąża-Pieniążka, wydana w Polsce (Warszawa 1989-1993). Badaczka angażowała się w wiele emigracyjnych inicjatyw, między innymi zamieszczając swoje szkice w kolejnych tomach serii tzw. „żywych”. Katalog nazwisk pisarzy, którzy stali się obiektem jej naukowych dociekań jest obszerny.
Ważne okazały się jej dokonania krytyczno-literackie. Danilewicz Zielińska śledziła bowiem bieżącą twórczość polskich pisarzy, zarówno tych mieszkających poza granicami ojczyzny, jak i w kraju, czego owocem były recenzje i omówienia drukowane na łamach emigracyjnej prasy, ale także wygłaszane w formie radiowych felietonów. Obszerna wiedza o literaturze polskiej powstającej po wrześniu 1939 na obczyźnie oraz wsparcie Jerzego Giedroycia zadecydowały o przygotowaniu niezwykle ważnego w dorobku badaczki tomu, jakim były Szkice o literaturze emigracyjnej (Paryż, 1978). Książka miała kilka wydań i była wielokrotnie recenzowana. W 1983 roku Instytut Literacki wydrukował ją w formie miniaturowej, by ułatwić kolportaż w Polsce. W kraju miała także wydania w tzw. drugim obiegu (1987, 1981, 1988). Również przygotowane przez autorkę rozszerzenie, Na nowym etapie 1978-1985, ukazało się w drugim obiegu w roku 1987 w Wydawnictwie Społecznym KOS. W 1992 roku Szkice o literaturze emigracyjnej wydrukowało Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, a kilka lat później w 1999 roku jeszcze bardziej wzbogaconą wersję Szkice o literaturze emigracyjnej półwiecza 1939-1989. Danilewicz Zielińska podjęła próbę stworzenia całościowej panoramy literatury polskiej poza granicami kraju. Przy czym książka jest niejednolita gatunkowo. Autorka nadała narracji swobodny, gawędziarski ton, wplatała anegdoty, cytaty, obok encyklopedycznych not umieszczała subiektywne dygresje, dążenie do ujęcia syntetycznego łączyła z obecnością szczegółu. Niemniej podkreślano walor dokumentacyjno-informacyjno-bibliograficzny opracowania (A. Bagłajewski, 2000). Badaczka przedstawiła, często znane jej z autopsji, emigracyjne instytucje, czasopisma, ich historię, sylwetki pisarzy, charakterystykę nurtów, zwięzłe analizy i interpretacje dzieł. Zarzucano jej nie zawsze bezstronne oceny, np. uprzywilejowanie dobrze znanego jej środowiska londyńskiego, ale też pominięcie niektórych zjawisk, utworów, pisarzy. Niemniej książka odegrała ważną rolę w odtworzeniu dziejów piśmiennictwa emigracyjnego.
Danilewicz Zielińska jako bibliotekarka i bibliografka uczestniczyła w stworzeniu wielu zestawień bibliograficznych, m.in.: Bibliography of Works by Polish Scholars and Scientists Published Outside Poland in Languages Other than Polish, Catalogue of Periodicals in Polish or Relating to Poland and Other Slavonic Countries Published Outside Poland since September 1st, 1939. Do ważnych prac zaliczyć należy trzytomową bibliografię zawartości „Kultury” za lata 1958-1987 (ukazała się w Paryżu w latach 1975-1981) i „Zeszytów Historycznych” za lata 1962-1987. Była autorką różnorodnych publikacji. W roku 1979 w Instytucie Literackim ukazały się Wspomnienia o Bibliotece Narodowej w Warszawie 1928-1978. Ich powstanie związane było z 50-leciem Biblioteki Narodowej. Natomiast informacje o Bibliotece Polskiej w Londynie, o czytelnictwie wśród Polaków w Anglii zawierało opracowanie Książka i czytelnictwo polskie w Wielkiej Brytanii. Szkice (Warszawa 1996). Ze względu na szerokie zainteresowania Marii Danilewicz Zielińskiej, posiadaną wiedzę, którą chętnie dzieliła się z innymi, kompetencje, dorobek i rolę, jaką odgrywała wśród powojennej emigracji, określano ją mianem „człowieka instytucji”.
Bibliografia przedmiotowa [wybór]:
Archiwa, słowniki:
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria, BN w Warszawie, [Dokumenty osobiste Marii Danilewicz-Zielińskiej 1928-1939], sygn. Rps akc. 16198; Listy Marii Danilewicz-Zielińskiej do Hanny i Heleny Świderskich t.1-2, sygn. Rps akc. 17317; Listy do Aleksandra Janty-Połczyńskiego w: Archiwum A. Janty_Połczyńskiego, sygn. Rps 12934 III oraz mf. 112213.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria [Listy do redakcji, materiały redakcyjne], Archiwum Instytutu Literackiego Kultura we Francji, dostęp do spisu inwentarza poprzez katalogi połączone Biblioteki Narodowej, https://katalogi.bn.org.pl/discovery/search?query=any,contains,maria%20danilewicz%20zielinnska&tab=ilk&search_scope=ilk&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&offset=0
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria [materiały warsztatowe i korespondencja 1929-1987], Biblioteka Polska POSK w Londynie, sygn. 666/RPS 1381; 666/RPS/948; RPS/1360.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria [Listy Marii Danilewicz-Zielińskiej do St. Balińskiego w: Archiwum St. Balińskiego, Korespondencja t. III D-Gra, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, sygn. 667.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria, w: Jacek Krzysztof Danel, Druga Wielka Emigracja 1945-1990. Słownik biograficzny. T. 1, [A-F], Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Szymona Szymonowica Wydawnictwo Officina Simonidis, Zamość 2011, s. 472-474.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria (oprac. Jacek Serwański), w: Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, t. I, A-E, red. K. Dopierała, Oficyna Wydawnicza Kucharski, Toruń 2003, s. 393-394.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria (oprac. Arkadiusz Bagłajewski), w: Leksykon kultury polskiej poza krajem od 1939, t.1. red. K. Dybciak, Z. Kudelski, Lublin 2000, s. 87-90.
Hasło: Danilewicz-Zielińska Maria, w: Zieliński J. (J. Kowalski), Leksykon polskiej literatury emigracyjnej, Wydawnictwo Fis, Wydawnictwo Unipress, Lublin 1989, s.36-37.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria, w: Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939-1980, red. W. Klimaszewski, E.R. Nowakowska, W. Wyskiel, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1992, s.76-80.
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria, w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, t.2, red. J. Czachowska, A. Szałagan, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994, s. 131-134; t.10, Fundacja Akademia Humanistyczna, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2007, s. 245-246.
Monografie, artykuły, recenzje [wybór]:
Aleksandrów, Londyn, Feijó. Maria Danilewicz Zielińska [1907-2003]. Szkice, korespondencja, wspomnienia, red. B. Czarnecka i J. Wolski, Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne „Fraza”, Ustrzyki Dolne: Otwarty Rozdział, Rzeszów 2007.
AB, Latarnik z Feijo, „Życie” 1997 nr 123, s. 8.
Bolecki W., Pochwała filologii, „Kultura”, Paryż, 1994 nr 5, s. 127-130.
Chwastyk-Kowalczyk J., „Emigracja na wysokich obcasach...". Maria Danilewicz-Zielińska i Stefania Kossowska - animatorki polskiego słowa na obczyźnie, w: „Kto by tam czytał gazety…” Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Grażynie Gizeli, Instytut Dziennikarstwa i Informacji. Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2020, s. 271-275.
Chwastyk-Kowalczyk J., Maria Danilewicz-Zielińska i Stefania Kossowska, w: Obywatelki na obcasach. Kobiety w życiu publicznym (XIX-XXI w.), t. 1, red. U. Kozłowska, T. Sikorski, A. Wątor, Wydawnictwo von borowiecky, Radzymin-Warszawa 2016, s. 227-343.
Ćirlić D.J., Biblioteka Pani Marii, „Gazeta Wyborcza” 2001 nr 49, s. 14-15.
Ćirlić D.J., Kobieta z kurzu, „Rzeczpospolita” 2003 nr 121, s. 20.
Dernałowicz M., Przywoływanie źle obecnej, „Więź” 1993 nr 3, s. 132-139.
Czaykowski B., Pani Maria, „Fraza” 2008 nr 3/4, s. 256-257.
Detyna T., Wkład Marii Danilewicz-Zielińskiej w rozwój polskiej kultury na emigracji, w: Wkład Polek na emigracji w rozwój kultury i nauki polskiej. Materiały z sesji naukowej odbytej w Opolu 19-20 listopada 2004 roku, red. T. Detyna i D. Kisielewicz, Wydawnictwo Instytut Śląski, Opole 2004, s. 105-117.
Dunin C., Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), „Przegląd Biblioteczny” 2003 z. 4, s. 467-473.
Dunin J., Wspomnienie o Marii Danilewicz Zielińskiej (29 V 1907 - 22 V 2003), „Roczniki Biblioteczne” 47 (2003), s. 296-300.
Dutka E., Topografia fascynacji i zdziwienia. Krzemieniec Marii Danilewicz Zielińskiej i Zygmunta Haupta, w: tejże, Próby topograficzne. Miejsca i krajobrazy w literaturze polskiej XX i XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2014, s. 17-57.
Drzewucki J., Moja Polska żyje w języku, „Plus Minus” 2001 nr 8, s. D2.
Drzewucki J., Warszawa nad Tagiem, Lizbona nad Wisłą, „Twórczość” 2006 nr 7, s. 145-147.
E.S., Pożar w Quinta das Romazeiras. „Plus Minus” 2001 nr 47, s. D2.
Głuchowski K., Czarodziej polskiego słowa. Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), „Zeszyty Historyczne” 2003 z. 146, s. 105-120; przedruk: tegoż, Czarodziej polskiego słowa. Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), Lars-Antyki, Aleksandrów Kujawski, Włocławek 2005.
Głuchowski K., Pani Maria Danilewicz-Zielińska, „Tydzień Polski”, Londyn, 2003 nr 23, s. 9-10.
Głuchowski K., Wdzięczna pamięć. Stulecie urodzin Marii Danilewicz Zielińskiej, „Przegląd Polski = Polish Review” 2007 nr z 1 VI, s. 10.
Gondowicz J., Pochwała polonistyki, „Nowe Książki" 1992 nr 7/8, s.4-5.
Graczyk R., Marii Danilewicz Zielińskiej kujawski pejzaż wspomnień. Szkic o opowiadaniach i powieści „Dom”, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, t. 30 (2015), s. 123-136.
Kądziela P., Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), „Nowy Dziennik” dod. „Przegląd Polski”, Nowy Jork 6 VI 2003.
Kłak C., Dialog o dialogu. Marii Danilewicz Zielińskiej podzwonne, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2003.
Kłak C., Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003) – pierwsza dama bibliotekarstwa emigracyjnego, w: Kustosze księgozbiorów polskich za granicą, red. t. H. Łaskarzewska, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2013, s. 55-69.
Kłossowski A., Pani Maria… Wydano z okazji zorganizowanej przez Bibliotekę Narodową wystawy poświęconej życiu, działalności i twórczym dokonaniom Marii Danilewicz Zielińskiej, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1993.
Kossowska S., Instytucja i „Dom”, w: tejże, Galeria przodków, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 1991, s. 21-23.
Kossowska S., Pani Maria, „Kultura”, Paryż, 1997 nr 5, s. 3-7.
Kowalczyk A.S., Scheda, „Nowe Książki" 1992 nr 7/8, s. 5.
Lewandowski W., Wspominając Panią Marię. Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), „Archiwum Emigracji” 2006 nr 1/2, s. 291-292.
Łabno-Hajduk K., Kobiety, wojna i emigracja. Maria Danilewicz-Zielińska, Zofia Hertz, Hanka Ordonówna, Stefania Zahorska, w: Między Wschodem a Zachodem – Kresy, wojny i kobiety, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej, Kraków 2025, s. 119-138
Maria Danilewicz Zielińska, red. K. Gamalczyk-Chmielewska, J. Schab, A. Chmielewski. Wybór materiałów K. Gamalczyk-Chmielewska. Słowo o pisarce: H. Frątczak, Dobrzyńsko-Kujawskie Towarzystwo Kulturalne, Włocławek 1999.
Meissner A., Dzieje Liceum Krzemienieckiego 1805-1831 w dorobku naukowym Marii Danilewicz-Zielińskiej = History of Krzemieniecki Secondary School (1805-1831) in scholarly achievements of Maria Danilewicz-Zielińska, „Studia i Prace Pedagogiczne” 2017 nr 4, s. 175-185.
„Moje serce wyrywa się nad Wisłę...” Maria Danilewicz Zielińska we wspomnieniach i listach, red. B. Kołacińska, E. Szczepańska, A. Chmielewski, Miejska Biblioteka Publiczna im. Zdzisława Arentowicza we Włocławku, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Oddział we Włocławku, Włocławek 2023.
Nicieja S.S., Latarnik z Feijó. (O twórczości Marii Danilewicz-Zielińskiej), „Więź” 1993 nr 3, s. 78-91.
Nicieja S.S., Maria Danilewicz-Zielińska. Próba portretu, „Opole” 1993 nr 1/2, s. 6-13.
Nosowski W., Maria Danilewicz Zielińska - fakty biograficzne, „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 39 (2004), s. 93-108.
Nosowski W., Wdowczyk M., Życie usłane książkami. Szkice słowem i obrazem do biografii Marii Danilewicz-Zielińskiej (1907-2003), Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, Pułtusk 2010.
Odrowąż-Pieniążek J., Maria Danilewicz-Zielińska 1907-2003, „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 38 (2003), s. 167-170.
Odrowąż-Pieniążek J., Maria Danilewicz-Zielińska 1907-2003, „Blok-Notes Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza” 14 (2008), s. 471-475.
Paźniewski W., Feijò, „Twórczość” 2004 nr 2/3, s. 152-160.
Siewierski H., Czasy wielkiej próby. Dziewięćdziesięciolecie urodzin Marii Danilewicz Zielińskiej, „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 21, s. 12.
Starnawski J., Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003), „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie” 52 (2007), s. 9-27.
Stępień M., Dzieło Marii Danilewicz-Zielińskiej, „Fraza” 1997 nr 4, s.52-66.
Supruniuk M.A., O pasji bibliograficznej Marii Danilewicz-Zielińskiej, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza = The Polish Daily and Soldiers Daily” 2003 nr 126, s. 4-5.
Szaruga L., Wykorzenienie i powrót, „Kultura” 1998 nr 3, s. 139-141.
Szmidt, Maria Danilewicz Zielińska i Biblioteka Polska w Londynie, „Rocznik Polskiego Towarzystwa J. Naukowego na Obczyźnie” 45 (2001/2002), s. 43-48.
Szypowska M., Maria Danilewicz-Zielińska – „konserwatorka przeszłości”, „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 39 (2004), s. 73-92.
Śmieja F., Ermitraż nad Tagiem. Maria Danilewicz Zielińska (1907-), w: tegoż: Zbliżenia i kontakty, Katowice 2003, s. 59-66.
Śmieja F., Maria Danilewicz-Zielińska [1907-2003]. Portret z listów, „Odra” 2002, nr 11, s. 44-48.
Śmieja F., Rekonesanse portugalskie. Maria Danilewicz Zielińska (1907-2003), w: tegoż: Zbliżenia i kontakty raz jeszcze, Katowice 2007, s. 73-83.
Tatarowski K.W., Pani Maria, „Tygiel Kultury” 1996 nr 12, s. 71-72.
Wierzyński K., Maria Danilewicz, w tegoż, Cygańskim wozem, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1966, s. 80-83; przedruk w: Szkice i portrety literackie. Zebrał i posłowiem opatrzył P. Kądziela, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 1990, s. 2203-205.
Zieliński M., Sumienie i rozum, „Kultura i Życie” 1990 nr 24, s. 3.
Strony www:
Hasło: Danilewicz Zielińska Maria (oprac. E. Głębicka), w: Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Cyfrowy słownik biobibliograficzny:
https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/1786/danilewicz-zielinska-maria#2297514453808821430 (dostęp 20.04.2026)
Autorka hasła: Anna Wal
Kierowniczka projektu - prof. dr hab. Jolanta Pasterska
Okres realizacji - 20.09.2022 - 20.09.2027
Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Instytucja finansująca - Ministerstwo Edukacji i Nauki / Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Wartość projektu - 661 415,00 PLN
Wartość dofinansowania - 661 415,00 PLN