Urodziła się 23 sierpnia 1913 roku w Warszawie. Ojciec Kazimierz Władysław Toporski był publicystą. W roku 1911 zawarł związek małżeński z Zofią Starzyńską, która była jego drugą żoną. Mieszkali w Warszawie. Mieli trzy córki: Krystynę (po mężu Wittowa), Barbarę i Hannę (Skrzydlewska, Watta). Związek Toporskich nie przetrwał próby czasu i po prawie 11 latach rozpadł się, a małżonkowie „podzielili się” opieką nad córkami. Barbara Toporska została z ojcem w stolicy, matka z pozostałymi dwiema córkami przeniosła się w roku 1929 do Poznania. Toporska uczęszczała najpierw do warszawskiego Gimnazjum im. Emilii Plater przy ul. Mazowieckiej 12 (do roku 1930), a następnie, po przeprowadzce do matki, kończyła edukację w poznańskim prywatnym Gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Maturę złożyła w roku 1933 i rozpoczęła studia polonistyczne i filozoficzne na Uniwersytecie Poznańskim. Matka pisarki prowadziła pracownię krawiecką specjalizującą się w szyciu sukien, finansowo pomagała studiującej córce. Debiut literacki Barbary Toporskiej wywołał spore zamieszanie. Na łamach „Myśli Akademickiej” (1933/1934 nr 3/4, s. 7, 8-9, 11), obok felietonu Tylko kilka słów, ogłosiła jako Basia Toporska dwa utwory liryczne (Miasto nocą i Ekspiacja). Ten ostatni („Pamiętasz Chryste? Ty – ukrzyżowany?/ Co dzień zwodziły mnie Twe umęczo-ne/oczy”) dla ówczesnego odbiorcy okazał się szczególnie prowokacyjny. Interwencja księ-dza (stryja) uchroniła młodą adeptkę poetyckiego słowa przed relegowaniem z uczelni. Stu-denckie wakacje roku 1933 autorka Ekspiacji spędziła w Szwecji. Barbara Toporska nie ukończyła studiów. W roku 1934 przerwała naukę i udała się do Wilna (prawdopodobnie poszukując rodziny ze strony matki). W mieście tym została zatrudniona w redakcji „Słowa” . Tam poznała Józefa Mackiewicza (wcześniej pozostającego w związkach najpierw z Antoni-ną Kopańską, następnie z Wandą Żyłowską, ojca dwóch córek: Haliny i Idalii). W roku 1936 zamieszkali razem w podwileńskim Czarnym Borze, gdzie Toporska kupiła, za pieniądze otrzymane w spadku po zmarłym (w 1935 roku) ojcu, dom z ogrodem (obecnie mieści się tam Ośrodek Pracy Twórczej im. Józefa Mackiewicza). Jako redaktorka działu literackiego „Słowa” poetka pracowała w piśmie do 1939 roku. 3 maja 1939 roku Mackiewiczowie wzięli ślub w obrządku prawosławnym (Mackiewicz formalnie nie miał rozwodu). We wrześniu 1939 po ataku Armii Czerwonej na Polskę wyjechali do Kowna. Powrócili do Czarnego Bo-ru, gdy Wilno Rosjanie przekazali Litwinom. W latach 1939-1940 Barbara Toporska była zatrudniona w „Gazecie Codziennej”. Zarówno w „Słowie”, jak i „Gazecie Codziennej” swo-je teksty podpisywała pseudonimami. W Czarnym Borze pod okupacją mieszkali z Józefem Mackiewiczem do roku 1944, żyjąc z wyprzedaży majątku. Zbliżający się front II wojny światowej zmusił ich do opuszczenia podwileńskiego domu i wyjazdu do Warszawy (maj 1944). W stolicy zredagowali kilka numerów antykomunistycznego pisma „Alarm”. 18 stycznia 1945 roku wyjechali do Krakowa, skąd przez Wiedeń i Mediolan dotarli do Rzymu. 4 sierpnia 1945 roku Toporska otrzymała z rąk konsula w Rzymie polski paszport, w którym zostało odnotowane, że jest mężatką i dziennikarką, zaś w podaniu o dokument tożsamości zaznaczyła, że jest „unhappy political refugee”. W mieście nad Tybrem Toporska i Mackiewicz rozpoczęli współpracę z 2. Korpusem Polskim i redakcją „Orła Białego”. Na emigracji pisarka sygnowała swoje utwory nazwiskiem Barbara Toporska, zaś felietony publikowała pod pseudonimem Lustrzanka (cykl Londyn S.W.7) i Gospodyni (Medytacje przy sprzątaniu). 20 kwietnia 1947 roku Mackiewiczowie przyjechali do Wielkiej Brytanii. Osiedlili się w Londynie. By zapewnić warunki do pracy twórczej sobie i mężowi, Toporska podjęła pracę zarobkową. 12 sierpnia 1950 roku uzyskała pozwolenie na prowadzenie firmy, była to pracownia krawiecko-repasacyjna (naprawa pończoch), która stała się ważnym źródłem utrzymania. Dorabiała także publikując w „Tygodniku Ilustrowanym” cykle Moda, Kobieta i jej świat. W tym czasie (od 1952 roku) nawiązała luźną współpracę z sekcją polską radia Głos Ameryki. Prowadziła tam pogadanki. Zaczęła także publikować wiersze na łamach londyńskich „Wiadomości” i paryskiej „Kultury”. W roku 1955 publicystka przeprowadziła się z Józefem Mackiewiczem do Monachium (zamieszkali przy Windeckstrasse 21), gdzie rozpoczęła pracę w tworzonym w tym mieście polskim oddziale Głosu Ameryki pod nazwą Głos Ameryki z Europy (w latach 1958 -1968 kontynuowała współpracę z tym radiem po przeniesieniu jego siedziby do Waszyngtonu). Pracowała także w Munich Radio Center jako freelance Radio Scriptor Writer (1956 rok). Artykuły i felietony ogłaszała także w „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza”, „Kurierze Polskim”, „Gwieździe Polarnej”, „Lwowie i Wilnie”. W latach sześćdziesiątych XX wieku odbyła kilka podróży, m.in. do Anglii i Szwajcarii. Przez 24 lata prowadziła też dziennik opatrzony tytułem Jedyny (1961-1985). W roku 1963 zdiagnozowano u poetki nowotwór piersi. Od tego czasu podupadła na zdrowiu, poddała się kilku operacjom, leczyła się w sanatoriach i uzdrowiskach. 8 grudnia 1965 roku sporządziła pierwszy list – testament zaadresowany „do ukochanego Cyzika” (tak zwracała się do Józefa Mackiewicza). W tym okresie zaczęła pisać także prozę i malować (m.in. auto-portrety, obrazy Wilna, szkice). W roku 1966 ukazała się powieść Toporskiej Siostry wyróżniona nagrodą literacką „Wiadomości” za „najlepszą książkę wydaną na emigracji w 1966 roku”. W kolejnych latach (1970–1982) ukazały się drukiem prozy Poczwarka i motyle oraz Martwe zwierciadło (w tomie Na wschód od dzisiaj), Spójrz wstecz, Ajonie!, Na Mlecznej Drodze. 31 stycznia 1985 zmarł Józef Mackiewicz. 2 kwietnia 1985 roku poetka sporządziła testament, na którego mocy przekazała prawa do swoich książek i dorobku Józefa Mackiewi-cza Ninie Karsov. Pisarka zmarła 20 czerwca 1985 w Klinice Bad Trissl w Oberaudorf (Ba-waria). Prochy Barbary Toporskiej i Józefa Mackiewicza złożono w kolumbarium polskiego kościoła św. Andrzeja Boboli w Londynie. Prywatne archiwum pisarki znajduje się w Mu-zeum Polskim w szwajcarskim Rapperswilu.

Twórczość [od roku 1945, wybór]:
Poezja:
Gracze w szachy, „Wiadomości” [Londyn] 1959 nr 36, s.1.
Requiem dla Krysi, „Wiadomości” [Londyn] 1959 nr 39, s.1.
Podróż do kresu doświadczeń, „Wiadomości” [Londyn] 1959 nr 41, s, 1.
Punkt teraźniejszości, „Wiadomości” [Londyn] 1959 nr 51, s.2.
Po Emilię Dickinson śmierć zajeżdżała karetą…, „Wiadomości” [Londyn)] 1959 nr 47, s.1.
Notatnik z podróży, „Wiadomości” [Londyn] 1960 nr 12, s.1.
Powroty, „Wiadomości” [Londyn] 1960 nr 19, s.1.
Preludia na cztery wiatry, [Londyn] „Wiadomości” 1960 nr 51/52, s.3.
Wsteczność, „Wiadomości” [Londyn] 1961 nr 17, s.1.
Wakaras, „Wiadomości”[Londyn] 1961 nr 17, s.1
Koncert, „Wiadomości” [Londyn] 1961 nr 19, s.1.
Spacer, „Wiadomości” [Londyn] 1961 nr 31, s.1.
Kronika, „Wiadomości” [Londyn] 1962 nr 3,s.1.
Ptaki, „Wiadomości” [Londyn] 1962 nr 23, s.1.
Do sztambucha, „Wiadomości” [Londyn] 1964 nr 12, s.1.
Odjazd Don Kichota, „Wiadomości” (Londyn) 1964 nr 12, s.1.
Athene Noctua, „Wiadomości” (Londyn) 1966 nr 9, s. 1
Tryptyk, „Wiadomości” [Londyn] 1971 nr 8, s.1-2.
Athene noctua, Kontra, [Londyn] 1973, Kontra, [Londyn] 2013.
Proza:
„Kapryśne miasto”, „Orzeł Biały” [Rzym] 1945 nr 26, s.9.
Ucieczka, „Orzeł Biały [Rzym] 1945 nr 38, s.5.
Siódma jesień, „Ochotniczka” [Rzym] 1945 nr 11, s.13.
Narodziny Dipisa, „Kultura” [Paryż] 1959, nr 30, 32, 34, 35, 36, 40, 41, 42, 48 [we wszystkich] s. 2. [fragm. Na mlecznej drodze].
Ryś w kraju i dziadek z Londynu, „Ochotniczka” [Rzym] 1945 nr 8, s. 12–14 [fragm. Sióstr].
Miasto Rebeki, „Orzeł Biały” [Bruksela] 1947 nr 21, s. 4 [fragm. Sióstr].
Tak było..., „Lwów i Wilno” [Londyn] 1947 nr 26, s. 2 [fragm. Sióstr].
Nowela włoska, „Orzeł Biały” [Bruksela]1948 nr 72, s. 2 (dokończenie 1948 nr 74, s. 2) [fragm. Sióstr].
Siostry, Instytut Literacki, Paryż 1966, Kontra, Londyn 1989.
Na wschód od dzisiaj. Dwie powieści, (Poczwarka i motyle oraz Martwe zwierciadło), Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1970, Kontra, Londyn 2010.
Spójrz wstecz, Ajonie!, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1981, Kontra, Londyn 2008.
Na Mlecznej Drodze, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1982.
Antologie:
Konfrontacje, w: „Wiadomości” na emigracji. Antologia prozy 1940-1967, red. S. Kossowska, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1968, s.247-263.
Redakcje:
K. Wędziagolski, Pamiętniki, oprac. B. Toporska, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1972, wyd. 2, tamże 1987, Warszawa Gryf 1989.
Krytyka literacka, eseje, felietony, wywiady [wybór]:
Opowiadanie bezładne, „Orzeł Biały” [Rzym] 1945 nr 26, s.8.
Felieton wigilijny, „Ochotniczka” [Rzym] 1945 nr 12, s.18.
Bolszewizm i klasa inteligencka, „Wiadomości” [Londyn] 1952 nr 28, s.1.
Dosłownie: przyszłość narodu, „Wiadomości” [Londyn] 1952 nr 42, s.1.
Rubryka Medytacje przy sprzątaniu, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” [Londyn] 1959 nr 16, s.2, nr 21, 59, 60, 62, 66, 101, 103, 143,145,151, 172,184, 275 [taka sama strona].
Kurier i ja, „Kurier Polski” [Londyn] 1959 nr 9, s.3.
List do Miłosza, „Kultura” [Paryż] 1959 nr 3, s. 123-126.
List do Redakcji, „Kultura” 1960 [Paryż] nr 6, s. 158-159.
Och, Europa, Europa!...,  „Ostatnie Wiadomości” [Mannheim] 1960 nr 131, s,3-4.
Pornografia, „Kultura” [Paryż] 1961 nr 5, s. 111-116.
12 razy wokół tego samego tematu, „Wiadomości” [Londyn] 1962 nr 44, s.1.
O czym każdy mężczyzna wiedzieć powinien, „Głos Kobiet” [Londyn] 1962 nr 3, s.2-4.
Co robić?, „Głos Kobiet” [Londyn] 1968 nr 32, s.1-3.
A Faryzeusz idzie mimo zadumany..., „Wiadomości” [Londyn] 1969 nr 47, s.2-3.
Czas zatrzymany do wyjaśnienia, „Wiadomości” [Londyn]1972 nr 51/52, s.4-5.
Listy do Redakcji [w sprawie tygodnika „Polonia” z Chicago], „Kultura” [Paryż] 1972 nr 6, s. 159-160.
Listy do Redakcji [polemika z recenzją Janiny Katz ] „Kultura” [Paryż] 1972 nr 10, s. 159-160.
Losy wielokrotne, „Wiadomości” [Londyn] 1973 nr 1, s.3.
O Toporskich, Zapolskiej, Wędziagolskim i niżej podpisanej, „Wiadomości” [Londyn] 1978 nr 45, s.3.
W obronie Orłosia, „ Kultura” [Paryż] 1980 nr 9, s. 121-123.
Rozmowa z Barbarą Toporską, autorką powieści „Spójrz wstecz, Ajonie!”, „Gwiazda Polar-na” [Stevens Point, Wisconsin] 1981 nr 51, s. 11.
O Rosji i Sowietach, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza – Tydzień Polski” [Londyn] 1984 nr 25, s.3.
Ściągaczki z szuflady Pana Boga [posłowie], w: J. Mackiewicz, Ściągaczki z szuflady Pana Boga, Wydawnictwo BAZA, Warszawa 1989, s. 170-171.
Fakty, Przyroda i ludzie, [przedmowa] w: J. Mackiewicz, Fakty, przyroda i ludzie, Kontra, Londyn 1984, Kontra, Londyn 1993.
Droga Pani (współautor Józef Mackiewicz), Kontra, Londyn 1984, Kontra, Londyn 1998.
Okupacja – czy coś gorszego? (współautor: J. Mackiewicz), „Wyzwolenie”, Warszawa 1985.
Metafizyka na hulajnodze, Kontra, Londyn 2012.
Listy do i od Redakcji, „Kultury”, (współautor J. Mackiewicz), Kontra, Londyn 2015.
Listy do redaktorów, „Wiadomości”, (współautor J. Mackiewicz), Kontra, Londyn 2018.
Wielka niewiadoma. Listy do i od różnych osób, Kontra, Londyn 2022.

Nagrody, wyróżnienia:
Nagroda literacka „Wiadomości” za najlepszą książkę wydaną w roku 1966 (1967)
Nagroda literacka „Wiadomości” za opracowanie Pamiętników Karola Wędziagolskiego (1972)
Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie za opracowanie Pamiętników Karola Wędziagolskiego (1972)
Nagroda literacka Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za opracowanie Pamiętników Karola Wędziagolskiego (1973)

Charakterystyka twórczości:
Emigracyjna twórczość Barbary Toporskiej obejmuje utwory prozatorskie, poetyckie, eseistykę oraz opracowania i wypowiedzi krytyczne. W prozie pisarka często sięgała po wątki autobiograficzne, nadając im jednak uniwersalny wymiar. Swoje literackie zainteresowania kierowała w stronę jednostki osaczonej przez historię, uwikłanej w stereotypy, obciążonej ustalonymi i obowiązującymi społecznymi konwenansami. W powieści Siostry płaszczyznę tematyczną tworzy historia dwóch przyrodnich sióstr: Polki Anisi i Żydówki Poli wychowywanych przez matkę. Utwór kompozycyjne został ujęty w dwie części. Pierwsza całostka przenosi czytelnika w czasy dzieciństwa obu dziewczynek. Stopniowe ich dorastanie i dojrzewanie nakreślone zostało na tle dwudziestolecia międzywojennego. Autorka prozy oddaje klimat tamtych lat, jednocześnie ostrze pióra kierując w stronę mieszczańskiego środowiska. Świat obserwowany oczami Anisi obnaża pruderyjność i zakłamanie otoczenia. Toporska, operując przeciwieństwami i kontrastem, obnaża infantylne zachowania dorosłych. W powieści pojawiają zgoła gombrowiczowskie postacie Cioć, Trzecich Babć, których kreacje podkreślają „upupienie” dorosłych. Jednak autorka nie posługuje się tu groteską, dominują realistyczne ujęcia. Wspomniany kontrast pełni także ważną funkcję w kreacji obu sióstr. Wychowywane w atmosferze rywalizacji oddalają się od siebie. Ciekawie została tu zaprezentowana postać Anisi, dziewczyny mądrej i niezależnej. Ta autonomia wyróżniała kobietę z otoczenia „Panien Cwałujących”, ale stała się także przyczyną jej kolejnych nieudanych związków i ciągłego przemieszczania się, emigracji (Bali, Australia, Londyn). Choć ta niezależność nie była jedyną przyczyną. Toporska bowiem poprowadziła tok powieściowej narracji w taki sposób, by opisać nie tylko skomplikowaną rzeczywistość, w której przyszło żyć obu kobietom, ale także dokonać wiwisekcji psychologicznej ludzkich zachowań. Są zatem w powieści obrazy rozbitych na skutek wojennej zawieruchy małżeństw, skrywanej żydowskiej tożsamości w okresie narastającego antysemityzmu i relacji polsko-żydowskich w latach hitlerowskiej okupacji. Narratorka jednak daleka jest od osądów i emocjonalnych oskarżeń, dominuje niemal reporterski zapis. Narracja nie jest ciągła, zastosowano tu czasowe interwały, które stopniowo ze sobą składane stają się historią jednej postaci (np. opowieść o Krzysiu, czy „biografia” Anisi). Opisywane niezwykle poetycko przestrzenie (Wilno, Tarnopol, Warszawa), kamienice w ubogiej dzielnicy żydowskiej czy domek w lesie bliskie są biograficznym miejscom pisarki. Jednak już w drugiej części powieści (Przeznaczenie) narratorka w autotematycznym wprowadzeniu zastrzega: „Życiorys nie robi powieści (…), magnesem jest sprawdzana uczynkami nadzwyczajność, a nie walor samych uczynków (…), pozostaje ból i śmierć”. Wedle tego credo poprowadzona jest opowieść o drugiej z sióstr, Poli, po wojnie mieszkającej z mężem – lekarzem w Niemczech. Umierająca na raka kobieta sięga pamięcią ku swoim korzeniom. Obrazy z przeszłości nakłada na otaczającą ją szpitalną rzeczywistość. Odtwarza w ten sposób historię swojej żydowskiej tożsamości i wieszczy odradzający się po wojnie antysemityzm. Jej bezkompromisowa postawa i trzeźwy osąd rzeczywistości ostro kontrastują z poglądami męża Jakuba Mayera (w Polsce Jakuba Majewskiego), zaangażowanego działacza emigracyjnego, który wszystkie siły skupia na walce z komunizmem w Polsce. W dyskusjach tych Pola kontestuje patriotyczne mity, ale sama też popada w „mit użyteczności”. Poświęca zawodowe ambicje, by pomagać mężowi. Rozmowa obu sióstr przy szpitalnym łóżku odkrywa niewyjaśnione zdarzenia, w których zdrada przeplata się z miłością, bliskość drugiego człowieka nie zawsze jest bezpieczną i wymarzoną ostoją, a powracająca przeszłość (nie tylko wojenna) staje się balastem trudnym do udźwignięcia. Ból egzystencji i śmierć wyznaczają historie obu kobiet. Fatum dopełnia zgon drugiej z sióstr, która wracając z pogrzebu Poli, ginie w katastrofie lotniczej. Metaforyczny obraz grobu z posadzonymi u jego wezgłowia dwoma brzozami i napisem „Siostry” nabiera symbolicznego, wszak nie sentymentalnego, znaczenia. Podkreśla siostrzeństwo, które okazało się najtrwalszym ogniwem przetrwania w wyobcowanej uchodźczej przestrzeni. Nie chodzi tu jednak o typowo feministyczny wydźwięk powieści, a raczej o emancypacyjny głos pokolenia kobiet, których wejście w dorosłość przypadło na czas wojny i późniejszą emigrację. Podobną wymowę ma pierwsza z powieści pomieszczonych w tomie Na wschód od dzisiaj – Poczwarka i motyle. W stylizowanej na wzór pamiętnika pensjonarki opowieści odnajdujemy znajome rysy bohaterki. Zosia to młoda, ambitna, zdolna, trochę cyniczna, trochę nonszalancka osoba, zdecydowanie przerastająca swoją inteligencją otoczenie, zarówno rówieśników, jak i dorosłych. Toporska osadza jej historię w roku 1933. Wówczas osierocona Zosia zostaje oddana przez ekscentryczną Ciocię – wróżkę na wychowanie do równie ekscentrycznych dziadków, którzy wymagają, aby podopieczna jedynie dobrze się uczyła i …mniej jadała. Panujące w nowej rodzinie bohaterki stosunki podkreśla lakoniczny, inwersyjny styl (np. „Babka nie chciała, ale nie chciała, żeby nie było, że nie chce”). Zosia rozpoczyna naukę w gimnazjum. Zderzenie z nowym środowiskiem stało się kanwą dalszej opowieści. Toporska ponownie uwagę skupia na zetknięciu młodej osoby ze światem dorosłych. Bohaterka powieści jest niezwykle uczulona na wszelkie przejawy kołtunerii i zakłamania środowiska. Bezpardonowa w swoich ocenach, lekceważąca rówieśników, staje się wyalienowana. Junactwo i brawurowe wybryki są jedynie grą prowadzoną ze społeczeństwem. Takie zachowanie jest przykrywką, pod którą bohaterka kamufluje samotność. Jej wchodzenie w dorosłość Toporska zaprojektowała jako sprawdzanie/przymierzanie różnych politycznych masek. Od lewicująco-komunistycznego ugrupowania „Legion Młodych”, poprzez „Myśl Mocarstwową” po narodowy „Obóz Wielkiej Polski”. Prowokując burzliwe dyskusje, obnaża miałkość głoszonych idei. Wszak wszędzie tam bohaterka tej prozy trafia nie z powodu chęci zaangażowania, ale sprawdzenia prawdziwości głoszonych haseł (przewrotnie twierdzi, że została skuszona organizowanymi tam potańcówkami). Kuszenie i szantaż stają się bronią w ręku agitatorki z „Legionu Młodych”. Jak groźne to narzędzia w rękach komunistów, dowodzi epilog powieści, w którym stłamszona, zagrożona niedopuszczeniem do matury Zosia zostaje sekretarką swojej prześladowczymi. Poczwarka przeobraża się w motyla takiego, jak wszystkie dookoła. Akcja drugiego utworu z tomu Na Wschód od dzisiaj – Martwe zwierciadło toczy się podczas okupacji hitlerowskiej w małej miejscowości. Działania wojenne są tu ledwie naszkicowane, ale ich reperkusje organizują i wypełniają całą powieściową przestrzeń. Podobnie jak w poprzednich utworach Toporska operuje retrospektywami, powieściowy czas zostaje wstrzymany i uwaga narratora cofa się, by sięgnąć do przeszłości i przedstawić głównych bohaterów Jana i Rozalię Uciełłów, którzy na skraju wioski w lesie pobudowali przed wojną dom z ogrodem. Prologiem do tej historii staje się scena umierającego w mińskim szpitalu „pod wezwaniem Dzieci Rewolucji” komunistycznego działacza, bohatera Związku Radzieckiego (trzykrotnego) Piotra Kiryłowicza Kuźmina. Kuźmin, podobnie jak komunistka Lubomira z Poczwarki i motyli, wierny ideologicznemu hasłu: „Kto nie z nami, ten przeciw nam” zabija niewinnego człowieka — Jana. Scena ta domyka całą powieść. By poznać historię poszczególnych bohaterów, trzeba ją z pokawałkowanych zdarzeń, owych mikropowieści, złożyć. Tę klamrową kompozycję wypełnią także inne postacie, których biografie i rysy psychologiczne posłużyły Toporskiej do poruszenia tematów trudnych, często objętych klauzulą tabu dotyczących stosunków narodowościowych i wzajemnych relacji Polaków, Białorusinów, Żydów. Na uwagę zasługuje tu także zaprezentowana przez autorkę  galeria postaci, które napotyka w wędrówce do miasta (podróż do kręgów piekieł) Rozalia. Są tu zdrajcy i bohaterowie, kolaboranci i wojenne sieroty, dobrzy Niemcy, chytrzy Żydzi, brutalni Białorusini, Polacy-złodzieje. Natomiast Rozalia została sportretowana tu w odmienny, niż kobiety w poprzednich utworach, sposób. Jej kreacja utrzymana została w tradycyjnej konwencji. To kochająca żona prowadząca gospodarstwo, dbająca o męża, trochę trzpiotka, uwielbiająca wizyty u fryzjera i w modniarskich sklepach. Nawet w czasie wojny nie zaprzestaje tych czynności, jakby wbrew sytuacji i na przekór niej trwa w swoich upodobaniach. Jednocześnie to właśnie w jej oczach odbija się tragizm ludzkich zachowań i ich wojennych losów, nadziei i oczekiwań. Toporska wraca do tych tematów także w prozie Spójrz wstecz, Ajonie. Odnajdujemy tu jednak bardziej rozbudowane kwestie polityczne i filozoficzne ujęte w formy dialogu prowadzonego przez bohaterów, którzy wiodą dyskurs na temat historii, demokracji, ale także literatury i sztuki. Rozmowy te determinują mocno eksponowane w powieści zasady etyczne i moralne (szczegółowo rozwinięte w twórczości krytycznej i publicystyce). Taki pisarski zamysł przekłada się na poetykę Spójrz wstecz, Ajonie. Polifoniczne głosy, którymi obdarzona zostaje postać Teresy, przejmującej na przemian rolę narratorki, bohaterki lub narratorki-bohaterki, albo alter ego autorki, stają się płaszczyzną do dialogowości i wprowadzenia wątków dygresyjnych. Ta wielopoziomowa narracja współbrzmi z inwersjami czasowymi. Wyraźnie nawiązuje do tej gry (z) czasem tytułowy Ajon (grecki bóg czasu/wieczności). Opatrzenie tym symbolem tytułu utworu jest apelem o zatrzymanie jego upływu, ocalenie tego co minione. Powieść we fragmentach przybiera formę eposu, reporterskich notatek i poematu dygresyjnego (metapowieść). Podobnie jak w Siostrach, Toporska zastosowała tu dwudzielną kompozycję. Pierwsza część W krajobrazie Warszawy jest swego rodzaju hołdem złożonym minionemu mieszczańskiemu światu. Druga całostka odpomina klimat prowincji: (W krajobrazie dworu, dworku i miasteczka). W obu bohaterką jest przedstawicielka przedwojennej inteligencji (Teresa, Tesa), osobowość silna, mająca duży wpływ na otoczenie, to jednostka z wyraźnie nakreślonym kodeksem moralnym, broniąca się przed „Grą Pozorów”. Szczególnie wybrzmiewają tu uwagi dotyczące rozumienia polskości pozbawionej nacjonalizmu, polskości otwartej, wielokulturowej. Dygresje te wsparte fabularnymi wątkami zostają przeplecione czytelnymi aluzjami do Pana Tadeusza Mickiewicza. Zabieg opowieści nielinearnej i wielogłosowej powtórzy Toporska w ostatniej prozie Na Mlecznej Drodze. Każdy z pięciu rozdziałów jest na pozór oddzielną fabułą. Narracja dwóch pierwszych dotyczy życia na emigracji. Narodziny dipisa są opowieścią o życiu emigrantów w Casa Peroni we Włoszech. Przestrzeń małego pensjonatu posłużyła narratorce do charakterystyki jego mieszkańców (zdemilitaryzowanych polskich żołnierzy, uciekinierów wojennych, amerykańskich żołnierzy, wreszcie gospodarzy – Włochów). Prowadzone dyskusje i spory ujawnią ich poglądy, stają się dla narratorki asumptem do diagnozy zarówno przeszłości, jak i przyszłości Polski. W drugim rozdziale powieści (Residents of the United Kingdom) akcja przenosi się do Londynu. Bohaterowie się już zadomawiają, kończą studia, podejmują prace, ale i umierają (profesor Sawicki). Postaci te występują tu w odmiennych miłosnych konfiguracjach. W tle opisywanej emigranckiej codzienności pojawiają się opisy wzajemnych kobiecych uszczypliwości, uwag na temat mody, (niechcianych) kontaktów towarzyskich i „polowania na mężów”. Jednocześnie klimat spowija atmosfera tajemniczych włamań do „basementu”. Kolejny rozdział Londyńska powieść kryminalna jest „powieścią w powieści”. Narracje dotyczące morderstwa nakładają się na siebie. Toporska oddaje bowiem głos zarówno autorowi powieści kryminalnej i inspektorowi policji, jak i poszczególnym świadkom zabójstwa. Dodatkowo w tok narracji wplata Pamiętnik mordercy Karola Zoltana – jednej z postaci Londyńskiej powieści kryminalnej. Ogniwem łączącym rozdział II i III jest zamordowana narratorka z części II. W rozdziale Na granicy miłości, narratorka, młoda repatriantka Helena/ Lena, wprowadza nas w klimat komunistycznej Polski. Toporska oddaje tu realia życia pod pręgieżem stalinizmu, analizuje postawy i zachowania ludzi sponiewieranych systemem. Finał tych zmagań przekłada się na scenę wyjazdu bohaterki pociągiem relacji „Warszawa – Berlin – Hoek van Holland”. Powieść kończy rozdział Kuzynka z kraju. Narrację splata tu postać Kasi, narratorki w rozdziale I tej prozy i Piotra narratora rozdziału V. Bohaterowie ci zapraszają Lenę do Anglii. W dialogach, które bohaterka ta wiedzie z emigrantami Toporska rozprawia się z mitem walczących z komunizmem rodaków w kraju. Lena doświadczyła brutalności tego systemu, nienawidzi go i stara się przekazać prawdę o reżimie polskim uchodźcom. Przewrotnie jej upór w postrzeganiu reżimu prowadzi do posądzenia ją o agenturę komunistyczną. Powieść Na Mlecznej Drodze jest najwyraźniej brzmiącym głosem sprzeciwu wobec systemu. Przyjmując tak wieloosobowy sposób opowiadania, autorka podkreśla dynamikę postaci, która przemawia kreacją sprzecznych obrazów, dwubiegunowością zachowań, rozbitą tożsamością. Bohaterów połączy nicość, metaforycznie ujęta w tytułową Mleczną Drogę, po „której spacerują dusze tych, co umarli. Jest to ich czyściec, albo niebo, albo piekło”. Poruszane w prozie tematy wybrzmiewają równie silnie w poezji Barbary Toporskiej. Powstające przez lata liryki zebrane zostały w tomie Athene noctua. Interpretację tytułu odnajdujemy we wspomnianej prozie Spójrz wstecz, Ajonie!, gdzie jest mowa o tytułowej (Athene noctua) sowie pójdźce, która wedle wierzeń nawołuje do odwiedzin cmentarza. To swego rodzaju wezwanie (do) śmierci. Ma ono swój wydźwięk w kontekście śmiertelnej choroby samej poetki. Stąd tak wiele miejsca zajmuje w tych lirycznych wyznaniach kwestia czasu, zachowania w pamięci miejsc (Matka Litwa, Powrót), historii (Gracze w szachy, Cienie) ludzi (Requiem dla Krysi, Do sztambucha), ale i stworzenia czasu wewnętrznego (Testament), który pozwala oswoić się ze śmiercią, być poza czasem i przestrzenią. Podejmowane w utworach prozatorskich i poetyckich tematy zostają rozbudowane i uszczegółowione w tomach prac krytycznych: Metafizyka na hulajnodze i Droga Pani. Mocno wybrzmiewa w nich antykomunistyczny głos Barbary Toporskiej.

Bibliografia przedmiotowa [wybór]:
Archiwa, słowniki:
Archiwum Muzeum Polskiego w Rapperswilu. Spuścizna po Barbarze Toporskiej-Mackiewicz, sygn.: 02, sygn.,1-20, 22-29; III 23.
Hasło: Toporska Barbara, w: Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie1939-1980, red. B. Klimaszewski, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1999, s.324.
Hasło: Toporska Barbara, w: Kowalski J., [właśc. Zieliński J.,] Leksykon polskiej literatury emigracyjnej, Fundusz Inicjatyw Społecznych, Lublin 1989, s.133-134.
Hasło: Toporska Barbara, w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, red. J. Czachowska i A. Szałagan, t.8, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2003, s. 340-342.
Taylor N., Toporska Barbara, w: Słownik pisarzy polskich na obczyźnie, „Pamiętnik Literacki” [Londyn] 1989 t. 14, s. 178-187.
Lewandowski W., Toporska Barbara, w: Leksykon kultury polskiej poza krajem od roku 1939, t. 1, red. K. Dybciak, Z. Kudelski, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2000, s, 446-447.
Pisarki polskie od średniowiecza do współczesności. Przewodnik, red. G. Borkowska, M. Czermińska, U. Philips, Słowo/Obraz/Terytoria, Gdańsk 2000, s. 134, 208, 216.
Monografie, artykuły, recenzje:
Bajor A.A., Józef Mackiewicz i Barbara Toporska. Międzynarodowa konferencja naukowa w Rapperswilu, „Magazyn Wileński” 2006 nr10, s. 12-13.
Borkowska G., Czermińska M., Phillips U., Pisarki polskie od średniowiecza do współczesności. Przewodnik, Słowo/Obraz/ Terytoria, Gdańsk 2000, s.134.
Buryła S., „Siostry" Barbary Toporskiej - opowieść o dwóch losach, „Ruch Literacki” 2008 z. 1, s. 85-100.
Chmielowiec M., Dojrzały debiut, „Wiadomości” 1966 nr 42, s.3.
Chojnacki P., Nie czytajcie "o" Toporskiej i Mackiewiczu - tylko "ich"!, „Nowe Książki” 2022 nr 9, s. 53-54.
Danilewiczowa M., Szkice o literaturze emigracyjnej, Ossolineum 1992, s .274, 291-292, 300, 338, 372, 391,418.
Habielski R., Niezłomni, nieprzejednani. Emigracyjne „Wiadomości” i ich krąg, Warszawa 1991, s.186-187.
Jenne B.J., O sówce z Aten. Do redaktora „Wiadomości”, „Wiadomości” (Londyn)1973 nr 36, s. 6.
Józef Mackiewicz, Barbara Toporska. Tylko prawda jest ciekawa, red. A. Wodyk, Rapperswil 2022.
Katz J., Jak być emigrantem?, „Kultura” (Paryż) 1972 nr 3, s. 123-127.
Katz J., Na wschód od dzisiaj, „Kultura” (Paryż) 1972 nr 11, s. 131-134.
Kossowska S., Od Herberta do Herberta. Nagroda „Wiadomości” 1958-1990, Londyn 1993, s. 132-145.
Mianowicz T., Barbara Toporska - szkic do portretu, „Wyspa” 2008 nr 4 s.82-91.
Miązek B., O liryce Barbary Toporskiej, „Wiadomości” [Londyn]1980 nr 36/37, s.4.
Miązek B., O liryce B.T. Przypomnienie lat ocalonych, w: tegoż, Teksty i komentarze, Londyn 1983, s. 122-128, 151-156.
Miązek B., Nowa Książka Barbary Toporskiej, „Oficyna Petów i Malarzy” [Londyn] 1971 nr 1, s. 44-45.
Murawska M., Tożsamość kontra tożsamość w „Siostrach" Barbary Toporskiej, w: „Rozliczanie” przeszłości. Relacje polsko-żydowskie w tekstach kultury XX i XXI wieku, red. T. Sucharski, M. Murawska, Słupsk 2016, s. 187-202.
Rozmowa z Barbarą Toporską, autorką powieści „Spójrz wstecz, Ajonie!”, wywiad przepr. T. Białecka, „Gwiazda Polarna” 1981 nr 51, s. 15-16, [przedruk w: B. Toporska, Metafizyka na hulajnodze, s.703-708, Kontra, Londyn 2012.
Siemaszko Z., Żywoty pisarzy i poetów. Barbara Toporska, „Tydzień” [Londyn]1991 nr 16 s. 8.
Staroń I., Poetyckie dysocjacje (Toporska, Dickinson, Kass), „Topos” 2024 nr 4, s. 201-205.
Stecewicz A., Cyzia pisze do Cyzika. Historia długiej miłości Barbary Toporskiej i Józefa Mackiewicza, w: Powrześniowa emigracja niepodległościowa na mapie kultury nie tylko polskiej, Paryż, Londyn, Monachium Nowy Jork, t. 3, Wybitne postaci kobiece, red. A. Janicka, E. Rogalewska, V. Wejs-Milewska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2021, s. 309-318.
Stecewicz A., „Droga Pani”, czyli rozrachunek pisarzy z Historią. Publicystyka polityczna Barbary Toporskiej i Józefa Mackiewicza, w: Człowiek a historia, t. 3, red. P. Tompa, Piotrków Trybunalski 2016, s. 269- 293. Człowiek a historia. Tom III - PDF Free Download (docplayer.pl)
Stecewicz A., Mapa emocji w emigracyjnej poezji Barbary Toporskiej, w: Emocje, język, literatura, , red. D. Saniewska, Kraków 2016, s. 137-149.
Stecewicz A., Różnorodność źródeł archiwalnych jako podstawa w badaniach nad biografią i genealogią – przypadek Barbary Toporskiej, „Bibliotekarz Podlaski” 2020 nr 3, s. 9-22.
Zadencka M., Barbara i Józef Mackiewiczowie w Rapperswilu, „Wyspa” 2008 nr 3 s. 110-123.
Zieliński J., Powrót karetki, „Przegląd Polski = Polish Review” z 27 lutego 2009 , s. 4, 11.
Zmagania z historią. Życie i twórczość Józefa Mackiewicza i Barbary Toporskiej, red. N. Kozłowska, M. Ptasińska, Warszawa 2011.


Strony www:
Chojnacki P., Martwe zwierciadło czyli Barbara Toporska.„Londyn żywy” – niezłomni emigranci strzelający z piór (6)
Martwe zwierciadło czyli Barbara Toporska - Przystanek Historia Instytut Pamięci Narodowej - Kraków (ipn.gov.pl)
Barbara Toporska - niepokorny głos polskiej emigracji Barbara Toporska - niepokorny głos polskiej emigracji - Dwójka (polskieradio.pl)
Subocz-Białek P., Staroń I., Toporska jako pisarka nowoczesna. Próby z nowej monografii, „Nowy Napis” z 29 lutego 2023 roku Barbara Toporska jako pisarka nowoczesna. Próby z nowej monografii - Paulina Subocz-BiałekIreneusz Staroń | Nowy Napis
Wspomnienie o Barbarze Toporskiej (Sezon na Dwójkę/Dwójka) www.polskieradio.pl
Stecewicz A., Wizja człowieka i świata w twórczości Barbary Toporskiej. Monografia krytyczna, praca doktorska napisana pod kierunkiem V. Wejs-Milewskiej, Uniwersytet w Białymstoku, Wydział Filologiczny, Kolegium Literaturoznawstwa, Katedra Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych, Białystok 2023,https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/15085/1/A_Stecewicz_Wizja_czlowieka_i_swiata_w_tworczosci_Barbary_Toporskiej.pdf
Mianowicz T., Mówię czasami: Polska, czasem mówię: Wilno. Szkic do portretu Barbary Toporskiej, „Rzeczpospolita” 2008, nr 28, https://jozefmackiewicz.com/zmagania-z-historia-zycie-i-tworczosc-jozefa-mackiewicza-i-barbary-toporskiej/ 

Autorka hasła: Jolanta Pasterska