Urodziła się 23 listopada 1913 roku w Opatówku w zasymilowanej, inteligenckiej rodzinie żydowskiej. Jej matką była Felicja z Bronowskich, a ojcem Maksymilian Pinczewski, właściciel fabryki zabawek. Z rodzicami przeniosła się do Warszawy. W latach1929-1934 studiowała filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Kształciła się pod kierunkiem Józefa Ujejskiego, Zofii Szmydtowej, Bronisława Gubrynowicza, Juliana Krzyżanowskiego, Kazimierza Wóycickiego, Witolda Doroszewskiego, Franciszka Siedleckiego. Od 1931 roku pracowała jako nauczycielka języka polskiego w szkole powszechnej, a później w prywatnym żydowskim gimnazjum męskim. Jeszcze przed II wojną światową wyszła za mąż za lekarza pochodzącego ze Lwowa. We wrześniu 1939 roku przedostali się do Lwowa, w czerwcu 1940 roku Pinczewska wraz z matką i bratem Juliuszem została aresztowana przez NKWD i deportowana do Kopiejska, gdzie pracowała w kopalni węgla. Mąż, oficer rezerwy, zginął w nieznanych okolicznościach. W 1941 roku odzyskała wolność na mocy układu Sikorski–Majski. Przebywała w Tadżykistanie, pracowała w Delegaturze Rządu Londyńskiego, organizowała szkołę oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze dla zesłańców i prowadziła rejestr polskich rodzin przebywających na Wschodzie. Razem z matką dołączyła do Armii gen. Andersa, gdzie służył brat Juliusz i w 1942 roku wraz z wojskiem opuściła Związek Radziecki. Przebywała w Teheranie, a później wyjechała na Bliski Wschód. Pracowała jako referentka kulturalno-oświatowa Delegatury Rządu Polskiego, a także w instytucjach rządowych: w Centrum Informacji na Wschód, Delegaturze Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej.
W 1943 roku na łamach pisma „Polak w Iranie” opublikowała wiersz List do kraju, podpisany Wanda Falk, a w 1944 roku w dwutygodniku „W Drodze” ukazał się jej kolejny utwór poetycki Weronika, również pod pseudonimem Wanda Falk. W 1944 roku wydała w Jerozolimie w serii „Szkolna Biblioteczka na Wschodzie” antologię poezji Jana Kasprowicza (1944), a dwa lata później antologię Kornela Ujejskiego (1946), obie publikacje ogłosiła pod panieńskim nazwiskiem. Z Jerozolimy przeniosła się do Tel Awiwu, gdzie poznała swojego przyszłego męża Jerzego Gliksmana. W 1948 roku razem wyjechali do Stanów Zjednoczonych. Tam pomagała mężowi w opracowaniu monografii na temat sowieckich łagrów, Tell the West: an account of his experiences as a slave laborer in the Union of Soviet Socialist Republics (The Gresham Press, New York 1948). Książka ukazała się także w języku polskim, w wersji skróconej, Powiedz Zachodowi: wspomnienia autora z okresu niewoli w obozie pracy przymusowej w Związku Sowieckich Socjalistycznych Republik (National Committee for a Free Europe, New York [1951]).
W Stanach Zjednoczonych Pinczewska-Gliksman kontynuowała studia w zakresie językoznawstwa w University of Chicago. Jednocześnie prowadziła lektoraty z języka polskiego i starocerkiewno-słowiańskiego dla studentów slawistyki oraz wykład z historii literatury polskiej i rosyjskiej w University of Chicago. W Roosevelt University wykładała literaturę radziecką (po 1917). Później pracowała w Russian Research Center w Harvardzie.
W 1950 roku podczas wyjazdu do Francji poznała twórców paryskiej „Kultury” i zaprzyjaźniła się z Jerzym Giedroyciem oraz Marią i Józefem Czapskimi, a także Elżbietą Łubieńską.
W 1952 roku uzyskała obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Ostatnie lata wraz z mężem mieszkała w Waszyngtonie, a po jego śmierci w 1958 roku wyjechała do Europy. Po pobycie w Brukseli, a później w Paryżu ostatecznie osiedliła się w1961 roku w Izraelu, gdzie w Tel Awiwie mieszkała matka i brat. Przez wiele lat (37) opiekowała się nieuleczalnie chorym pisarzem Leo Lipskim, który zmarł w 1997 roku. W 1975 roku odwiedzili razem Paryż i siedzibę „Kultury”. W Izraelu Pinczewska-Gliksman nawiązała kontakt z polskim środowiskiem literackim. W 1988 roku, w wieku 75 lat, opublikowała dwa wiersze (Wczoraj oraz Rozmowa z Panią Cieślakową) w almanachu „Kontury”, które zapoczątkowały jej aktywność jako poetki w Izraelu. Drukowała na łamach „Konturów”, w „Nowinach-Kurierze”, paryskiej „Kulturze”. Tłumaczyła także na język polski wiersze, piszących w jidysz i w esperanto, które publikowane były głównie w „Nowinach-Kurierze”.
Zmarła 31 grudnia 2002 roku w Tel Awiwie. Pochowana została w kibucu Einat koło Petah Tikwy w Izraelu.


Twórczość:
Poezja:
Wczoraj i inne wiersze, w oryg. i przekł. na hebr. I. Amiel i Sz. Raczyńska. Słowo o autorce R. Löw (Loew), Adres K. Bernard, Kontury, Tel Awiw 1993.
Nostalgia: wiersze, ODN - Oficyna Druków Niskonakładowych Bronisław Sałuda, Olsztyn 1995.
Na aryjskich papierach, nakładem autorki, Jerozolima – Lublin 1996.
Dwadzieścia wierszy Łucji Gliksman. W orginale [!] i przekładzie na hebrajski Szoszany Raczyńskiej. O autorce Ryszard Löw (Loew), Kontury, Tel Aviv 2002.
Wiersze zebrane, wyd. zainicjowała i wiersze zebr. Sz. Raczyńska, przedm. R. Löw, Kontury, Tel Awiw 2004.

Redakcje:
Kasprowicz J., Wybór poezyj [!], Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Jerozolima 1944.
Ujejski K., Wybór poezyj [!], Interim Treasury Committee for Polish Question-Educational Branch, Jerozolima 1946.

Członkostwo:
Związek Autorów Piszących po Polsku w Izraelu

Charakterystyka twórczości:
Łucja Pinczewska-Gliksman jest autorką czterech tomików poetyckich, które zostały wydane w latach 1993-2002 oraz piątego, pośmiertnie wydrukowanego tomu Wiersze zebrane (2004), w którym zamieszczono utwory z czterech poprzednich zbiorów oraz pięćdziesiąt tekstów poetyckich w części Wiersze rozproszone, a także dwa przekłady (z języka jidysz i esperanto). Bardzo długo pozostawała autorką pojedynczych tekstów poetyckich opublikowanych w prasie, gdyż do pisania powróciła bardzo późno, już jako kobieta dojrzała. Zapowiedzią tego powrotu były wiersze, które w 1988 roku ogłosiła w izraelskim almanachu „Kontury”.
W swej twórczości odwoływała się do tradycyjnych poetyk dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych. Z tych ostatnich bliska jej była poezja skamandrytów (głównie Juliana Tuwima). Mocno zanurzona w języku i kulturze polskiej, w intertekstualnych utworach posługiwała się aluzjami, cytatami, pastiszem i trawestacją, czerpiąc z dorobku takich twórców jak Mickiewicz, Leśmian, Tuwim (np. wiersz Mickiewicz, Modlitwa, Rzeki Babilonu, Wczoraj), ale także wykorzystywała motywy pochodzące z folkloru (Koziołek, Siwe kamienie) oraz szeroko rozumianej kultury, m.in. z Biblii (Żona Lota, Hagar, Kain). W twórczości Pinczewskiej-Gliksman kluczową była kategoria pamięci. W zróżnicowanej tematycznie poezji zwracają uwagę dwa pierwsze tomiki, których tytuły, Wczoraj (1993) i Nostalgia (1995), eksponują rolę powrotów do przeszłości oraz towarzyszące im uczucia tęsknoty i nostalgii. Poetka wspominała dzieciństwo i młodość w Polsce. W wierszach pojawiają się podkaliski Opatówek, w którym przyszła na świat i spędziła pierwsze lata życia, Warszawa (z Łazienkami), miasto młodości i studiów, ale też opisy krajobrazu z typową dla Polski przyrodą (las, krzak bzu i jarzębiny), a nawet zjawiskami atmosferycznymi, na przykład śnieg, wspominany w żartobliwym wierszu Rozmowa z panią Cieślakową. Poetycką mapę pamięci dopełniają znajome, a także towarzyszki zabaw: Erna Wiewiórkowska (Los), Rywka Adler (Rywcia). W utworach poetyckich (głównie w części Wiersze rozproszone z tomu Wiersze zebrane) można odnaleźć echa wojennych losów Pinczewskiej-Gliksman, począwszy od przeżytego w Warszawie września 1939 roku, poprzez wywiezienie ze Lwowa w głąb Związku Radzieckiego i katorżniczą pracę w kopalni w Kupiańsku, aż do ocalenia na Wschodzie (Łazienki, Warszawa – wrzesień 1939, Aleksander Borowskich, +1941, Do Józefa Stalina, List do kraju). Prowadzone z dużego oddalenia czasowego rozrachunki z okresem wojny w poezji autorki tomiku Na aryjskich papierach łączą się z problematyką tożsamościową, uświadomieniem sobie przynależności do narodu żydowskiego (Rywcia). W wierszach pojawia się refleksja na temat oddalenia, barier dzielących Żydów zasymilowanych od ortodoksyjnych (Żydzi), poczucie winy charakterystyczne dla ocalałych, ale także problemy polsko-żydowskiego współistnienia (Piast, Koncert Jankiela, Ostatni mazur 1968, W Jedwabnem).
Poetka w swojej twórczości podejmuje temat Zagłady opatowskich Żydów, trud upamiętnienia tych, którzy zginęli tragicznie „dymem wniebowzięci”, m.in. przyjaciółka z dzieciństwa (Rywcia), bohaterowie wiersza Dzieci Korczaka, Jurek (Oczy czarne) i wielu innych. Wiersze Pinczewskiej-Gliksman poświęcone są nie tylko ofiarom Holokaustu, ale także upamiętniają bliskich, którzy zginęli w innych okolicznościach np. brat Adam w wojsku w Teheranie (***Nic nie odeszło), Raul Wallenberg (Katyń). Wśród upamiętnianych są też członkowie rodziny, którzy zmarli śmiercią naturalną, mąż Jerzy Gliksman (Concert Hall w Bostonie), matka (Do matki, Do mojej matki) oraz przyjaciele: Józef Czapski (Gare ST. Lazare), Maria Czapska (Rozmowa z panią Cieślakową), Leo Lipski (Na śmierć Leo Lipskiego) i wielu innych. Funkcję przywracania pamięci o odchodzących powierza poetka nie tylko wierszom, ale także dedykacjom, które często poprzedzają utwory poetyckie, np. „Pamięci moich Najbliższych” (Siwe kamienie). Odchodzenie bliskich budzi żal oraz jest źródłem odczuwanego osamotnienia, które jako dojmujące uczucie jest ewokowane w wielu utworach, przede wszystkim w tomie Dwadzieścia wierszy, ale także wcześniejszych. Refleksje nad przemijaniem, sensem życia, najczęściej są gorzkie (Starość, Nie można…, Vanitas), ale także humorystyczno-ironiczne, np. ujęte w formę fraszki (Fraszka (Czasem widzę na ulicy), Comedia dell’arte). W wierszach pojawia się także temat śmierci (Śmierć), problematyka metafizyczna, eschatologiczna (Modlitwa, Łąka). Oszczędność i powściągliwość charakteryzują wielotematyczną poezję Pinczewskiej-Gliksman.

Bibliografia przedmiotowa (wybór):
Archiwa, słowniki:
Hasło: Pinczewska-Gliksman Łucja, archiwum prywatne w: Archiwum Emigracji, Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Hasło: Pinczewska-Gliksman Łucja, w: K. Famulska-Ciesielska, S. J. Żurek, Literatura polska w Izraelu: leksykon, Wydawnictwo Austeria, Kraków-Budapeszt 2012, s. 125-127.
Hasło: Pinczewska-Gliksman Łucja (oprac. S.J. Żurek), Leksykon kultury polskiej poza krajem od roku 1939, t. 1, red. Z Dybciak, K. Kudelski, Lublin 2000, s. 322-325.
Monografie, artykuły, recenzje:
Chojnowski Z., „Los i wiersze”, „Nowe Książki” 2000 nr 5, s. 25.
Chojnowski Z., [Łucja Pinczewska-Gliksman Wiersze zebrane] „Nowe Książki” 2004 nr 5, s. 25.
Ćwiakowska A., Nieobecni, Oficyna Bibliofilów, Łódź 2004, s. 181-187.
Krassowski M., Szlachetny ton retro, „Wiadomości Kulturalne” 1996 nr 16, s. 21.
Lewińska M., Poetka, „Słowo Żydowskie = Dos Jidisze Wort” 2005 nr 1/2, s. 17.
Löw R., Łucja Gliksman albo świadek naszych tęsknot, w: Żydzi Wschodniej Polski, seria VIII, Artyści żydowscy, red. J.Ławski, J. Wildowicz, Wydawnictwo Temida 2, Białystok 2020, s. 35-44.
Löw R., O pani Łucji, której już nie ma. Łucja Pinczewska-Gliksman (1913-2002), „Archiwum Emigracji. Studia, szkice, dokumenty” 2002/2003 z. 5/6, s. 335-337.
Löw R., Pani Łucja, „Zeszyty Historyczne” 2004 z. 148, s. 182-192.
Łuszczykiewicz P., Urok późnych debiutów, „Arkusz” 1995 nr 8, s. 2-3; przedruk, tegoż, Po balu. Eseje o literaturze polskiej, Warszawa 1997, s. 185-191.
Miluśka-Stasiak J., Łucja Pinczewska-Gliksman – kobieta o niezwykłym charakterze i życiorysie, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk” 2019 nr 19, s. 185-194.
Nowak A., Droga pani Łucjo...: Łucja Gliksman (1913-2002), „Archiwum Emigracji. Studia, szkice, dokumenty” 2002/2003 z. 5/6, s. 331-334.
O anysemityzmie, Leo Lipskim i „Ludziach z Maisons-Laffitte”. Rozmowa z Łucją Pinczewską-Gliksman, [rozm. S. J. Żurek], „Tygiel Kultury” 1999 nr 7/9, s. 124-132.
Pakuła Z., Miejsce urodzenia, „Słowo Żydowskie = Dos Jidisze Wort” 1997 nr 8, s. 14.
Pakuła Z., Za dwanaście krzaków bzu, w: tegoż, Siwe kamienie. Wielkopolscy Żydzi, Wydawnictwo „W drodze”, Poznań 1998, s. 173-180.
Świątkowska-Pakuła M., Zapisywanie pamięci. O twórczości Łucji Pinczewskiej-Gliksman, „Miasteczko Poznań” 2008 nr 1, s. 56-74.
Wasita R., Odeszła ostatnia skamandrytka. Łucja Pinczewska-Gliksman (1913-2002), „Słowo Żydowskie = Dos Jidisze Wort” 2003 nr 5/6, s. 26.
Zawistowska W., Piękna i liryczna poezja Łucji Gliksman, „Słowo Żydowskie = Dos Jidisze Wort” 1997 nr 13, s. 16.
Żurek S.J., Głos odchodzącego pokolenia. W 85-tą rocznicę urodzin Łucji Pinczewskiej-Gliksman, „Kultura” 1998 nr 11, s. 126-128.
Żurek S.J., Łucja Pinczewska-Gliksman, „Tygiel Kultury” 1999 nr 7/9, s. 133.
Materiały filmowe:
Emigrantka, reż. K. Bukowski, produkcja TVP 2000 – film dokumentalny poświęcony Łucji Pinczewskiej-Gliksman.
Strony www:
M. Krytkowska, Łucja Pinczewska-Gliksman (1913-2002) artpub literatura: Łucja Pinczewska-Gliksman (1913-2002)
J. Miluśka, Łucja Pinczewska-Gliksman (1913-2002), http://www.archiwum.biblioteka.opatowek.pl/opatowianie/lucja-pinczewska-gliksman.html
(dostęp 7.05.2025)


Autorka hasła: Anna Wal