B. Obertyńska. Zdjęcie z domeny publicznej, źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Beata_Oberty%C5%84ska.jpg
Urodziła się 18 lipca 1898 roku w Storożce pod Skolem (Lwowskie). Była córką poetki Maryli Wolskiej (z Młodnickich) i Wacława Wolskiego, inżyniera i współwydawcy dziennika „Słowo Polskie”, siostrą malarki Anieli z Wolskich Pawlikowskiej. Wraz z rodzicami i rodzeństwem mieszkała we Lwowie. Nauki pobierała w domu, egzaminy w zakresie szkoły średniej zdała eksternistycznie. Podróżowała do Włoch, Francji i Portugali. W 1918 roku wyszła za mąż za ziemianina, Józefa Obertyńskiego i po ślubie zamieszkała wraz z mężem w majątku w Odnowie. Ukształtowało ją środowisko artystyczne rodzinnego domu oraz szerzej Lwowa, ale też rodziny Pawlikowskich z Medyki. W „Bibliotece Medyckiej” ukazywały się kolejne tomy poetyckie i prozatorskie Obertyńskiej. Zadebiutowała w 1925 roku na łamach „Słowa Polskiego” (nr 353, wiersz pt. Z pokłonem). W 1933 roku zdała egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej i do 1937 roku występowała w Teatrach Miejskich we Lwowie, posługując się pseudonimem Anna Różycka. Była członkinią Związku Artystów Scen Polskich. Jednocześnie jej wiersze, proza oraz artykuły ukazywały się w czasopismach, z którymi wówczas współpracowała, m.in. w „Myśli Narodowej” (1929-30, 1934-38), „Świecie Kobiecym” (1930-32), „Prosto z Mostu” (1935-36). W 1939 roku, po wybuchu wojny, zamieszkała we Lwowie (mąż zmarł w 1937 roku). Podczas okupacji miasta przez Sowietów została aresztowana przez NKWD w lipcu 1940 roku i więziona najpierw w lwowskich Brygidkach, później Kijowie, Odessie, Charkowie, Chersoniu, Starobielsku, Artimowsku, Tule, Moskwie, Kotłasie, Koźwie. Została skazana na pobyt w łagrze i zesłana do miejscowości Loch-Workuta. Po odzyskaniu wolności w 1941 roku, w konsekwencji układu Majski-Sikorski i amnestii, która objęła Polaków, po kilkumiesięcznej tułaczce dotarła do tworzonej na terenie ZSRS Armii Polskiej i w lutym 1942 roku wstąpiła jako ochotniczka do Pomocniczej Służby Kobiet, wraz z ochotniczkami została ewakuowana na Bliski Wschód. Przeszła szlak bojowy 2. Korpusu (Iran, Palestyna, Egipt, Włochy) jako oficer oświatowy w stopniu porucznika. W czasie kilkumiesięcznego urlopu w Johannesburgu pisała wspomnienia z doświadczeń więzienno-łagrowych w Sowieckiej Rosji. Ukończyła je w Anglii, gdzie zamieszkała w 1944 roku. Podczas wojny drukowała utwory poetyckie i prozatorskie w ukazujących się wówczas czasopismach: „Gazeta Polska” (Jerozolima, 1942-43), „Ku Wolnej Polsce” (Palestyna, 1942), „Orzeł Biały” (Iran-Palestyna, 1942-43; tu w 1943 publikowała cykl pt. Listy z podróży), „Ochotniczka” (Palestyna-Egipt-Rzym, 1943-45; tu w 1944 drukowała cykl pt. Listy z podróży), „W drodze” (Jerozolima, 1943), „Dziennik Żołnierza APW [Armii Polskiej na Wschodzie]” (Włochy, 1944), „Junak” (Jerozolima, 1944-45). Po zakończeniu wojny pozostała na emigracji w Anglii. Kontynuując twórczość literacką swoje utwory drukowała w polskiej prasie emigracyjnej, głównie tej wydawanej w Londynie: „Życie” (1950-55), „Wiadomości” (1958-78, z przerwami), „Głos Kobiet” (1968, 1970-74), „Gazeta Niedzielna” (1968-74, 1976, 1978) i „Przegląd Powszechny” (1972-77). Była członkinią Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Zmarła 21 maja 1980 w Londynie; została pochowana na Cmentarzu North Sheen (Fulham New Cemetery) w stolicy Wielkiej Brytanii.
Twórczość:
Poezja:
Pszczoły w słoneczniku, Biblioteka Medycka, Lwów 1927.
O Braciach Mroźnych. Sen kalendarzowy, napisany przez Beatę Obertyńską, wymalowany przez Lelę Pawlikowską, Biblioteka Medycka, Medyka 1930.
Głóg przydrożny, Biblioteka Medycka, Medyka 1932.
Klonowe motyle, Biblioteka Medycka, Medyka 1932.
Novenna [!] do Matki Boskiej Zwycięskiej, Sekcja Wydawnicza APW, Jerozolima 1944.
Otawa. Wiersze dawne i nowe, przedmowa J. Pilatowa, Sekcja Wydawnicza Jednostek Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie, Wydział Kultury i Prasy DTWA Jednostek Wojska na Środkowym Wschodzie, Jerozolima 1945.
Ballada o chorym księżycu, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1951.
Plebania, której nie było, Collegium Marianum, Brighton 1971.
Miód i piołun, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1972.
Perły-wiersze, Collegium Marianum, Brighton 1980.
Wiersze wybrane, wybór M. Sprusiński. Wstęp i nota wydawnicza A.Z. Makowiecki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983.
Betlejemski zajazd, wybór W. Ligęza, Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, Kraków 1986.
Grudki kadzidła, przedmowa Z.E. Wałaszewski, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1987; wyd. inne [nieco zmienione]: wybór, [wstęp] i oprac. W. Ligęza, Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, Kraków 1987; [wyd. 3] tamże 1997; wyd. łącznie z przekł. rosyjskim, Krupicy ladana, przeł. A. Nehaj [i in], cop. Kasper P. Pawlikowski, Sankt-Peterburg 2015.
Skrząca libella, wybór i [wstęp:] W. Ligęza, Miniatura, Kraków 1991.
Liryki najpiękniejsze, wybór A. Madyda, Algo, Toruń 1999.
Oko świata. Wiersze wybrane. Oko svitu. Vibrani virši, wybrała i przeł. O. Lukjanenko. Kamenar; Kamieniar, Lwów 2006.
Tarta róża, wybór i wstęp A. Piwkowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2015.
Proza:
Gitara i tamci, Biblioteka Medycka, Lwów 1926.
Faustyna. Opowieść, Wydawnictwo „W Drodze”, Jerozolima 1943. [Przedruk pt. W zamkniętych oczach w tomie Ziarnka piasku. Opowiadania i nowele].
W domu niewoli. [Wspomnienia], Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu] Armii Polskiej, Rzym 1946; pierwsze wydanie krajowe: Krąg [wydawnictwo drugiego obiegu], Warszawa 1981; wydanie krajowe: Instytut Wydawniczy „PAX", Warszawa 1991.
Ziarnka piasku. Opowiadania i nowele, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1957.
O królewiczu Samotku. Groteska sentymentalna dla żadnego wieku, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1958.
Skarb Eulenburga, z posłowiem Z.E. Wałaszewskiego, t. 1-2, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1988; wyd. krajowe: z posłowiem M. Baranowskiej, Czytelnik, Warszawa 1993 [podpisane Tilly Rahm (Beata Obertyńska)].
Quodlibecik, w: Maryla Wolska, Beata Obertyńska, Wspomnienia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974, s. 219-576.
Oamô, wyboru dokonał i posłowiem opatrzył W. Ligęza, Agawa, Warszawa 2001.
Perepelniki, red. i oprac. tekstu Anna Pawlikowska, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków, Goszyce 2010 (nakład własny).
Dramat:
Siedem żon Sinobrodego. (Pantomima). [Współautorka:] A. Pawlikowska, Drukarnia Współczesna, Warszawa 1934 [antydatowane 1933].
Anioł w Knajpie, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1977.
Przekłady:
H. Ghéon, Droga krzyżowa, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań [1934].
Z. Ilińska, Wichry w zbożu, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1970.
Antologie (wybór):
Naród w walce. (Wybór literatury wojennej), oprac. Ł. Kurdybacha, „W Drodze”, Jerozolima 1943.
Polskim szlakiem, z dawną pieśnią, z dawnym znakiem, oprac.: J. Pilatowa i W. Zachorski, „Orbis”, Palestyna 1943.
Z teki sowieckiej biskupa polowego (J. Gawliny), Dom Polski w Jerozolimie, Jerozolima, Bagdad, Kair, Teheran 1943.
Azja i Afryka. Antologia poezji polskiej na Środkowym Wschodzie, oprac. J. Bielatowicz, Biblioteka „Orła Białego”, Palestyna 1944.
Polskim szlakiem. Cz. II: Na ojczystej ziemi. Cz. III: Dojdziemy, oprac. J. Pilatowa, Wydawnictwo Oddziału Propagandy i Kultury APW, Palestyna 1944.
Antologia poezji polskiej 1939-1945, oprac. S. Lam, Księgarnia Polska w Paryżu, Paryż 1945.
Kraj co się nigdy w myślach nie odmienia. Wybór poezji, oprac. i wstęp Z. Nowakowski, John Swain and Son, Londyn 1945.
Nasze granice w Monte Cassino. Antologia walki, oprac. J. Bielatowicz, Biblioteka „Orła Białego”, Rzym 1945.
Polacy w ZSRR 1939-1942. Antologia, oprac. i wstęp. M. Czapska, Instytut Literacki, Paryż 1963.
Le piu belle pagine della letteratura polacca, oprac. M. Bersano-Begey, Nuova Accademia Editrice, Mediolan 1965.
Madonna poetów. Antologia współczesnej polskiej poezji maryjnej, oprac. Z. J. Peszkowski, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1966.
Žalost zmagoslavja. Poljska vojna in emigracijska lirika med drugo svetovno vojno 1939-1945, oprac.: T. Debeljak, B. Remec, Rzym 1947 - Buenos Aires 1970.
Contemporary Polish Marian Poetry, Poets' and Painters' Press, Londyn 1974 (ang. przekład Madonny poetów).
Brat Słońca. Antologia poezji polskiej o świętym Franciszku z Asyżu, oprac. W. M. Michalski, Prowincje Matki Boskiej Anielskiej Zakonu Braci Mniejszych, Kraków-Asyż 1976.
Suplikacje czasu wojny. Antologia polskiej poezji religijnej 1939-1945, wstęp, wybór, oprac. J. Szczypka, PAX, Warszawa 1983.
My deportowani, wybór i oprac. B. Klukowski, „Alfa”, Warszawa 1989.
Pol'skie poètessy: antologiâ, [per. s pol., sost., predisl.] Natal'â Astaf'eva, Aletejâ,
Sankt-Peterburg 2002.
Gułag polskich poetów. Od Komi do Kołymy: wiersze, wybór utworów i przedm. N. Taylor-Terlecka, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 2001.
Nagrody i odznaczenia:
Nagroda Katolickiego Ośrodka Wydawniczego „Veritas” (1950)
Nagroda „Przeglądu Powszechnego” oraz Instytutu Polskiego Akcji Katolickiej w Wielkiej Brytanii w konkursie na utwór poetycki o Najświętszej Maryi Pannie (1967),
Nagroda Fundacji z Brzezia Lanckorońskich oraz Nagroda Pisarska Stowarzyszenia Polskich Kombatantów (1972).
Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1974)
Nagroda Grona Przyjaciół Poezji Polskiej w Detroit, z okazji dwusetlecia Stanów Zjednoczonych i olimpiady w Montrealu (1976)
Członkostwo:
Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie
Charakterystyka twórczości:
Na dorobek literacki Obertyńskiej składają się tomiki poetyckie, powieści, opowiadania, proza wspomnieniowa i utwory dramaturgiczne. Niemniej to twórczość poetycka ugruntowała autorce W domu niewoli pozycję w literaturze. W pierwszych tomikach wierszy Pszczoły w słoneczniku (1927), Głóg przydrożny (1932), Klonowe motyle (1932) zwraca uwagę obecność świata przyrody. Międzywojenna poezja Obertyńskiej jest wyrazem afirmacji i zachwytu pięknem świata. Poetkę charakteryzowała sensualistyczna wrażliwość, dbałość o detale, a zarazem poetycka inwencja w konstruowaniu kunsztownych metafor i sposobie opisywania natury. Ta ostatnia poddawana jest zabiegom animizacji lub personifikacji. Twórczość z tego okresu przez literaturoznawców określana jest poezją doznań zmysłowych. Na tle różnorodnych nurtów w liryce dwudziestolecia międzywojennego Obertyńska jawi się kontynuatorką tradycyjnego modelu poezji, a więc stosuje regularny wiersz, rymy i strofy.
II wojna światowa i traumatyczne empirie, jakie stały się udziałem poetki, a także późniejsza decyzja o pozostaniu na emigracji stanowiły wyraźną cezurę w jej życiu i twórczości. W tużpowojennym tomie Otawa (1945), który zawierał głównie utwory dawne i kilka nowych, można już dostrzec obecność tematyki związanej z wojenną historią Polaków oraz biografią samej pisarki, głównie z represjami stosowanymi wobec obywateli polskiego państwa przez Rosję Sowiecką. W autotematycznym utworze *** Jakże mi dzisiaj wiersze pisać Generale?, który zamyka ten zbiór, podmiot liryczny wyraża przekonanie, że w czasach naznaczonych doświadczeniami wojny jest raczej miejsce na poezję tyrtejską, a nie afirmującą piękno natury. Kolejny, niezwykle obszerny zbiór poetycki Miód i piołun (1972), który pomieścił twórczość poetki z okresu II wojny światowej i emigracji, zawiera nowe tematy, choć predylekcji do kontemplacji świata przyrody poetka się nie wyrzeknie. W tomie, w którym autorka uporządkowała teksty według kryterium tematycznego, wyróżniając dziesięć części, znajdują się utwory o zróżnicowanej problematyce. Wśród nich są wiersze poświęcone martyrologii Polaków w ZSRS (część III, Z domu niewoli: Cela, Tajga, Peczora, Workuta, Ural, Gwiazda Polarna, W bydlęcym wagonie, Suplikacje). Poetka w formie lirycznego skrótu ujmuje przeżycia represjonowanych przez państwo totalitarne, jakim był Związek Sowiecki, przywołuje sytuacje uwięzienia, zsyłki, niewolniczej pracy, transportu więźniów w nieludzkich warunkach. Rzadko jedynie daje wyraz zachwytowi, jaki w niej wzbudza przyroda, m.in. łańcuch gór Ural, gdyż obszar Rosji, jej klimat, natura opisywana w lirykach, wyzwalają najczęściej negatywne emocje (np. Tajga, Suplikacje). W poezji tej znajduje także odzwierciedlenie historia opuszczenia przez Polaków ZSRS wraz z armią generała Andersa. Utwory poetyckie wypełniają reminiscencje z miejsc, które przemierzali żołnierze 2. Korpusu, począwszy od Persji, poprzez Palestynę, Egipt, Włochy aż do Anglii (część V Na cztery wiatry). Niejednokrotnie w tytułach liryków pojawiają się nazwy geograficzne (np. Perski dudek, Palestyna, Noc nad Egiptem, Anglia). Poetka opisuje typowe dla danych miejsc elementy krajobrazu, przyrody, klimatu, zwyczajów, różne od środkowoeuropejskich, rejestruje fragmenty życia codziennego, skupia uwagę na znanych obiektach architektonicznych (Colosseum). Tematyka wojenna dominuje także w wierszach z części IV Biada. Są wśród nich m.in. utwory będące hołdem złożonym kobietom walczącym w powstaniu warszawskim (Kobietom stamtąd), upamiętniające Polaków poległych w bitwie o Monte Cassino (Drzewom na Monte Cassino), czy też ciekawie skonstruowany utwór Do mego syna (w formie monologu matki adresowanym do nienarodzonego syna), w którym poetka tworzy swego rodzaju syntezę polskiego losu (od września 1939 roku aż do walki o wyzwolenie u boku „wroga”), jaki mógł się stać udziałem tytułowego bohatera. Temat wojny zaprezentowany został z wielu perspektyw, także poprzez wykorzystanie kulturowych odniesień. Poetka stosując metaforykę zaczerpniętą z Apokalipsy świętego Jana (Biada) czy przywołując biblijny motyw Kaina (Granat) oraz Kaina i Abla (Wojenna noc) eksponuje zło, jakim jest wojna niosąca śmierć wielu ludziom. Intertekstualne nawiązania do Biblii obecne są także w utworze Wielka Sobota. Chrześcijaństwo jest nie tylko obszarem kulturowych odniesień. Liryka religijna staje się ważnym nurtem w emigracyjnej poezji Obertyńskiej. Wiersze o tej tematyce wypełniają przede wszystkim część VI tomu Miód i piołun – Po tęczowym moście. Niektóre z tych utworów powstały w czasie wojny. Otwiera je poetycka modlitwa do Matki Bożej, Gei Genitrix, nawiązująca do struktury litanijnej. Zwracają uwagę wiersze tytułowane nazwami świąt maryjnych, uporządkowane zgodnie z kalendarzem liturgicznym (Zwiastowana, Gromniczna, Jagodna, Zielna, Siewna, Bolesna). Pobyt w Palestynie, w miejscach związanych z dziejami Chrystusa, dostarczył poetce szczególnych przeżyć i inspiracji. Często wykorzystywane są motywy związane z narodzeniem Chrystusa (np. Tak mówi Anioł Stróż, Nocy święta wspaniała), jego życiem (W drodze), ale także śmiercią (Gdzie oścień Twój). W tej części znalazło się również osiem wierszy hagiograficznych, poświęconych postaciom biblijnym, które były związane z Chrystusem w czasie jego działalności, lub późniejszych świętych (m.in. Szymon syn Jony, Maria z Magdali, Biedaczyna, Sarkofag św. Cecylii). O religijności Obertyńskiej świadczy tom Grudki kadzidła. Jest to zbiór czterowierszy (243 kwatryn), w które autorka ujęła refleksje teologiczno-moralne. Można wśród nich wyróżnić motywy chrystologiczne (liryki części I, II, III, V, VI) i mariologiczne (części IV i Różaniec). Utwory wchodzące w skład zbioru Grudki kadzidła powstały prawdopodobnie w latach 1930-1932, a ukazały się w 1987 roku w Londynie, wcześniej wydane w niewielkim wyborze zatytułowanym Perły-wiersze (1980), nakładem ks. Tadeusza Wojtasa.
W emigracyjnej twórczości Obertyńskiej niezwykle ważnym tematem, podobnie jak w okresie międzywojennym, pozostaje przyroda. Jednak w tomie Miód i piołun zauważyć można wyraźne pęknięcie, ilustrujące postawę poetki wobec świata, sposób jego postrzegania. Odzwierciedleniem takiego ujęcia jest dwudzielny tytuł zbioru i odpowiadające mu części Na miodzie oraz Na piołunie. Pierwszą z nich rozpoczyna autotematyczny wiersz Dziedzictwo, w którym podmiot autorski sugeruje, że zachwyt pięknem świata i dziełem Stwórcy łączy go z poetą z Czarnolasu. Utwory umieszczone w części Na miodzie opisują piękno przyrody (np. Na grobli, Ważka, Kasztan), różne pory roku (Zielona kabała, Jesienne gwiazdy) i dnia (np. Pobrzask, Ranek przed domem, Południe), zjawiska atmosferyczne (np. Piorun, Pierwszy śnieg). Dominuje postawa afirmacji, urzeczenia pięknem świata. Natomiast w części II, Na piołunie, powraca refleksja o destrukcyjnej roli wojny, która sieje wszechogarniające zniszczenie, obejmujące zarówno ludzi, przyrodę, jak i świat materialny. Tym samym zanegowaniu ulegają podstawowe wartości, które gwarantują poczucie bezpieczeństwa, warunkują optymistyczną wizję świata. W jednym z wierszy odnaleźć można pełne goryczy wyznanie: „[…] Mój świat miodem upadł mi do ziemi / i już nigdy nie da się odlepić” (Mój świat), w innym pada stwierdzenie: „Świat ten zczezł” (A przy plebanii). W utworach dominuje nastrój smutku. Niektóre, na przykład wiersz Śmierć domu, są wyrazem egzystencjalnej tragedii. Podmiot liryczny w dojmujący sposób przeżywa utratę domu, „śmierć gniazda” wraz z jego bliższym i dalszym otoczeniem. W poezji Obertyńskiej dostrzec można, charakterystyczne dla literatury emigracyjnej, powroty pamięcią do utraconej „bliższej ojczyzny”, wraz z jednoczesnym eksponowaniem jej arkadyjskości, m.in. poprzez obecność motywu sadu, ogrodu. Pamięć przechowuje obrazy pojedynczych drzew, obdarzanych czułością (np. Brzoskwinia, Lipeczka, Albo ta jabłoń). Wspominaniu utraconych miejsc towarzyszy nostalgia, tęsknota. Są one obecne nie tylko w wierszach z tomu Miód i piołun, ale także w poemacie liryczno-opisowym Plebania, której nie było (1971). Tytułowa plebania jest fantazmatem, wykreowanym mocą poetyckiego słowa na podstawie utrwalonych w pamięci doznań wzrokowo-słuchowo-węchowych. Powroty pamięcią do utraconej ojczyzny obejmują także motywy rustykalne, ujęcia folklorystyczne, baśniowe, mitologizujące wiejską rzeczywistość (część VII Lniane i konopne; np. Stróż nocny, Żołnierz i śmierć, O pasierbie, wdowcu i bandosce). Z nostalgii wynika, jeśli nie niechęć, to dystans emigranta do obcego krajobrazu (Obcym drzewom), do kraju osiedlenia (np. Londyn, Anglia), będący wynikiem niezakorzenienia w nowej rzeczywistości. W późnej poezji Obertyńskiej obecne są wiersze, które można określić mianem elegii pożegnalnych (część IX Nawiane wiatrem i X Czas). Motywy senilne łączą się niejednokrotnie z autotematycznymi. Refleksjom nad przemijaniem, świadomości nadchodzącego kresu życia towarzyszy retrospektywne spojrzenie na twórczość (Na wygon), a na pytanie charakterystyczne dla formy testamentu „Co po mnie kiedyś tu zostanie” podmiot liryczny odpowiada w sposób autoironiczny, będący wyrazem dystansu do własnej osoby: „To całe moje – pożal się Boże! - / to całe moje pisanie…” (Kiedyś).
W twórczości literackiej Obertyńskiej ważne miejsce przypada prozie. Jest ona autorką zarówno utworów fikcjonalnych (powieści, opowiadań, baśni), jak i prozy niefikcjonalnej, autobiograficznej. Wśród tej ostatniej na uwagę zasługują wspomnienia W domu niewoli (1946), wydana pod pseudonimem Marta Rudzka. Książka jest jednym z pierwszych świadectw więzienno-łagrowych doświadczeń Polaków w ZSRS. W autobiograficznym utworze Obertyńska przedstawia losy Polaków represjonowanych przez Rosję Sowiecką. W Prologu odtworzyła pierwsze dni wojny, wyjazd z majątku w Odnowie do Lwowa oraz atmosferę strachu, niepewności panującą w mieście okupowanym przez ZSRS. W dwóch częściach, Przez więzienia oraz Na tak zwanej wolności, opisuje swoje wojenne dzieje od aresztowania w lipcu 1940 roku przez NKWD, poprzez pobyt w sowieckich więzieniach, w lwowskich Brygidkach, później kolejno w Kijowie, Odessie, Charkowie, Chersoniu, Starobielsku, Czumie koło Workuty, a następnie w łagrze Loch-Workuta, za kołem podbiegunowym, aż do opuszczenia go i dotarcia po wielomiesięcznej tułaczce do Guzaru, miejsca stacjonowania tworzącej się Armii Polskiej. Przy czym tułaczka po obszarach Azji (pobyt w kołchozach w Kazachstanie, a przede wszystkim w Uzbekistanie) jest naznaczona dramatyczną walką o przeżycie, nie mniej wyczerpującą niż w łagrze, mimo że bohaterka przebywała wówczas na wolności, odzyskanej po amnestii, która objęła Polaków na mocy układu Majski-Sikorski. Zamieszczona w epilogu scena wypłynięcia z Rosji i dotarcia do portu Pahlevi w Persji zamyka opowieść. Książka W domu niewoli, jak wiele tego typu relacji, powstała z poczucia moralnego nakazu świadczenia o losach Polaków represjonowanych w Rosji Sowieckiej. Poprzedza ją wymowna dedykacja „Tym, którzy tam zginęli i zginą…”. Autorka w posłowiu do drugiego wydania (1968) określa swój utwór mianem „raportu, zawierającego prawdę – prawdę i nic tylko prawdę”. Realizacji tego założenia służy narracja pełna szczegółów, które obejmują więzienną codzienność oraz łagrową egzystencję, warunki bytowe, relacje i stosunki między osadzonymi różnych narodowości (mi.in. Polkami, Rosjankami, Ukrainkami i Żydówkami), a także portrety współwięźniarek, ich losy, cierpienia fizyczne oraz psychiczne, wśród nich przypadki obłąkania i śmierci. Pisarka okazuje się niezwykle wnikliwą obserwatorką. Poza werystycznymi, wręcz naturalistycznymi opisami warunków karceralnej egzystencji i przedstawieniu granicznych doświadczeń Obertyńska zamieszcza refleksje na temat funkcjonowania systemu represji w Związku Sowieckim. Pisarka manifestuje niejednokrotnie niechęć, czy wręcz nienawiść do tego kraju, określanego „domem niewoli”, ale także do jego mieszkańców, obcej jej rosyjskiej kultury i mentalności (wyłączając pojedyncze przypadki dawnej inteligencji) oraz przestrzeni, choć zdarza się, że ulega urokowi krajobrazu, zjawisk przyrodniczych (Uralu, zórz polarnych), czemu daje wyraz zarówno w prozie, jak i w liryce. Książka W domu niewoli przetłumaczona została na kilka języków: holenderski, szwedzki, niemiecki.
Poza wojennymi doświadczeniami ważnym tematem we wspomnieniowej twórczości pisarki są powroty pamięcią do czasów dzieciństwa i młodości. Typ autobiograficznej prozy reprezentuje wydany w Warszawie tom Wspomnienia (1974). Jest on dwugłosem składającym się z Quodlibetu, autorstwa matki Maryli Wolskiej oraz Quodlibeciku, spisanego przez córkę, kontynuującą matczyną narrację. Tekst jest relacją zsubiektywizowaną, nasyconą literackością, zawiera także uwagi autotematyczne. Obertyńska, pełniąc funkcję depozytariuszki pamięci, sięga nie tylko do wspomnień, opiera narrację na zachowanych dokumentach, notatkach, domowych zapiskach, listach, zasłyszanych opowiadaniach, także na opowieściach związanych z rzeczami (O mamie i o rzeczach). W Quodlibeciku opisuje zaangażowanie Maryli Wolskiej w kształcenie poetyckiego warsztatu Obertyńskiej-córki. We wspomnieniach snuje opowieść o rodzinie, znajomych, przyjaciołach matki. Podobnie jak w innych tekstach autobiograficznych, prozaiczka kreuje mit szczęśliwego dzieciństwa i bezpiecznego domu. Również w dwóch utworach Storożka oraz Hryń i Antonia, z tomu Ziarnka piasku. Opowiadania i nowele (1957), powraca pamięcią do lat dzieciństwa i młodości, letnich miesięcy spędzanych w Storożce w okolicach Skolego, stara się oddać atmosferę tamtego czasu, a miejsce przedstawić jako utraconą Arkadię. Kategorię pamięci i powrót do wspomnień dzieciństwa bohaterki, a zarazem narratorki opowiadania Ziarnka piasku, uczyni pisarka również ramą kompozycyjną tytułowego utworu. Spośród tekstów prozatorskich powstałych w Anglii zaledwie jeden z nich, Babka, jest opowieścią o losach powojennych emigrantów. Został poświęcony tytułowej bohaterce, prostej, starszej kobiecie, Polce, która nie zdołała zakorzenić się w kraju osiedlenia, w Anglii, gdzie zamieszkała z synem i gdzie zmarła, tęskniąc za krajem.
Wśród krótkich utworów prozatorskich, wydanych już po śmierci pisarki w tomie Oamô, poza tekstami przedrukowanymi z innych zbiorów, zamieszczone zostało psychologiczne opowiadanie Noc Tantala oraz utwór, który nadał tytuł tomowi. Opowiadanie Oamô różni się od pozostałych zarówno tematyką, jak i rozwiązaniami kompozycyjnymi. Jego genezy można szukać w inspiracji prozą Conrada. Wszak dotyczy historii uwiedzenia przez przemysłowca, Holendra van der Broocha, mieszkanki jednej z wysp Oceanii. Jako kapłance lokalnego bóstwa, grozi jej za to śmierć. Punktem wyjścia snutej opowieści są wyrzuty sumienia mężczyzny i historia spisana w dzienniku, który Holender u kresu życia przekazuje swojemu lekarzowi, a ten powodowany ciekawością udaje się na wyspę, by poznać prawdę i konsekwencje czynu pacjenta. Tam spotyka Oamô, która przed wieloma laty, wbrew przypuszczeniom uniknęła jednak śmierci.
Odrębną grupę utworów stanowią te, które są wyrazem zainteresowań pisarki fantastyką baśniową, magiczną, a także literaturą popularną. Realizacją konwencji tej ostatniej jest mikropowieść Faustyna. Po raz pierwszy została wydana w 1943 roku w Jerozolimie, natomiast w tomie Ziarnka piasku przedrukowano ją pod zmienionym tytułem W zamkniętych oczach. Wyjątkowość Faustyny polega na tym, że opowiedziana w niej historia zrodziła się jeszcze w sowieckim więzieniu jako forma psychicznej ucieczki od karceralnej rzeczywistości, co pisarka zaakcentowała, dedykując opowieść współwięźniarkom ze Starobielska. Natomiast w warstwie fabularnej romansowa historia z okresem II wojny światowej i tematem rosyjskiej niewoli nie ma nic wspólnego. Jest bowiem opowieścią o nieszczęśliwej miłości bohaterów z wyższych sfer (Faustyny i Konstantego), obydwojga będących w chwili poznania w innych związkach. Miłość, która połączy Faustynę i Konstantego, kończy się tragicznie, samobójczą śmiercią, będącej w ciąży bohaterki, w sytuacji, gdy kochanek nie chce porzucić dla niej żony. Utwór ma dwupłaszczyznową budowę, pierwszą stanowi opowieść o Faustynie, a drugą autotematyczny komentarz. Po raz kolejny po schemat powieści popularnej, lecz inną jej odmianę gatunkową, sięgnie prozaiczka w dwutomowej powieści Skarb Eulenburga, która ukazała się w 1988 roku, już po śmierci autorki, a powstała, według informacji pochodzącej z jej zapisków, w latach 1950-54. Wydana została pod pseudonimem Tilly Rahm i dopiskiem „autoryzowany przekład z duńskiego”. Obertyńska utwór ten, podobnie jak pseudonim, wiąże z młodzieńczymi lekturami książek austriackiej pisarki Eugenii Marlitt. Skarb Eulenburga wiele zawdzięcza zarówno konwencjom zaczerpniętym z powieści grozy (gotyckiej), jak i z fantastyki baśniowej (m.in. baśni Andersena) oraz mitologicznej. Ważną funkcję pełni sceneria zamku Eulenburg, położonego w górach w Turyngii. Ów zamek został przekazany w spadku pierwszoplanowej bohaterce, Ingebordze Ingrydzie (Gerdzie) przez ojca Henryka Ottona hrabiego von Schottendberga. Z rodową siedzibą związana jest tajemnica, tytułowy ukryty skarb. Łączące się z jego poszukiwaniem intrygi dra Hugo Steina, zatrudnionego w zamkowej bibliotece, stwarzają zagrożenie dla głównej bohaterki. Jednak życie, uwięzionej przez Steina w podziemiach zamku Ingrydzie, ratują jej wierny sługa Oswald i narzeczony Eryk. Ten ostatni po pokonaniu wielu przeszkód, m.in. rozwikłaniu tajemnicy swego pochodzenia, może poślubić Gerdę. Oryginalnym rozwiązaniem było połączenie w utworze modelu powieści grozy oraz zmodyfikowanych schematów fabuł i postaci baśniowych. Również z fascynacji pisarki bajkami, baśniami, których źródła należy szukać w dzieciństwie, zrodziły się takie utwory jak Bajka o perłach (1937), humorystyczna baśń O królu Samotku (1955), a także literacka baśń społeczno-moralistyczna O strasznym karle (1957).
Obertyńska jest także autorką tekstów przeznaczonych do wystawiania na scenie. Są wśród nich trzyaktowy dramat Tasama (występujący również pod tytułem Tamta), pantomima Siedem żon Sinobrodego (napisana wspólnie z Anną Pawlikowską), jednoaktówka Anioł w knajpie oraz poetycka sztuka Ona. Nie bez znaczenia dla dorobku dramaturgicznego było zapewne doświadczenie aktorskie Obertyńskiej (debiutowała w sztuce Siedem żon Sinobrodego). Pierwsze dwa z wymienionych utworów powstały w okresie międzywojennym, dramat w trzech aktach Tasama w latach trzydziestych (w 1933 roku lub nieco wcześniej, a Zdzisław E. Wałaszewski podaje rok 1937 jako datę jego ukończenia). Utwór nigdy nie został wystawiony, a podczas II wojny światowej uległ zniszczeniu. Pisarka odtworzyła go już na emigracji w Londynie. Maszynopis dramatu i jego kopie znajdują się w Archiwum Domowym Pawlikowskich w Bibliotece Jagiellońskiej. Jest to sztuka obyczajowa, a zarazem psychologiczna, której akcja dzieje się przed 1939 rokiem. Dramat opiera się na konflikcie między członkami zamożnej, wykształconej rodziny, którą tworzą Profesor, chemik w podeszłym już wieku, jego dwie dorosłe córki Alicja i Krystyna oraz ich mężowie Karol i Robert, a także Bobuś – dziecko Alicji i Karola. Postacie sióstr, zestawione są na zasadzie kontrastu, rywalizują ze sobą. W utworze dostrzec można wpływy psychoanalizy, głównie w kreacji Krystyny. Jej postać zostaje „rozszczepiona” na Tę i Samą, co obrazuje istniejące w niej dwa przeciwstawne „pierwiastki” uległości i buntu. Bohaterka nie godzi się z rolą uległej żony i córki, z poglądami męża na rolę kobiet. Ważną część dramatu stanowi prezentacja osobowości Krystyny, jej skrajnie różnych stanów i towarzyszących im wahań, wątpliwości, także zmieniające się relacje z poszczególnymi członkami rodziny. Istotnym wątkiem jest narastające uczucie między Krystyną a Karolem, czyli mężem jej siostry Alicji, lekarzem psychiatrą, z którym połączy ją nić porozumienia i miłość. W chwili, gdy podejmie decyzję o opuszczeniu męża i wyjeździe z Karolem, a napięcie osiągnie punkt kulminacyjny, pojawią się nieprzewidywane wydarzenia (rozmowa z ojcem, strajk w fabryce męża), które zachwiały pewnością o słuszności jej wcześniejszej decyzji. Sztuka pozostawia odbiorcę w niepewności. Obertyńska w Uwagach, poprzedzających tekst dramatu, zawarła projekt inscenizacji, omówiła sposób przedstawienia na scenie rozszczepienia osobowości protagonistki – Krystyny (rola dla dwóch osób i podział sceny na dwie odrębne przestrzenie). Odautorskie wskazówki i tekst dramatu pozwalają dostrzec zawartą w nim koncepcję człowieka jako istoty niezwykle złożonej.
Kolejny utwór sceniczny, jednoaktówka wierszem Anioł w knajpie, został wydany w 1977 roku, lecz data jego powstania nie jest znana. Natomiast prapremiera odbyła się w Londynie w czerwcu 1990 roku, a wyreżyserowany został przez Jerzego Hutka w Łodzi. Akcję pisarka umiejscowiła w jednym z lwowskich lokali. Bohaterami są Anioł Stróż (osoba niematerialna), który znalazł się w knajpie, podążając za podopiecznym oraz Szatny (lwowska nazwa szatniarza) pracujący w tymże lokalu. W oczekiwaniu na podopiecznego Anioł podejmuje dialog z Szatnym, niemłodym już mężczyzną, który opowiada mu historię swojego życia. Naznaczone jest ono cierpieniem, spowodowanym najpierw chorobą, później śmiercią żony, problemami z dziećmi, a wreszcie nadużywaniem alkoholu przez bohatera. Dokonuje on rozrachunku ze swoim życiem, złem, które wyrządził. Anioł inspiruje go także do dostrzeżenia dobra, które czynił. Ostatecznie bohatera opuszcza strach przed śmiercią i życiem pozagrobowym. W jednoaktówce pisarka nawiązała do cieszącego się dużym zainteresowaniem w okresie międzywojennym staropolskiego teatru religijnego (misterium, moralitetu). W utworze pojawiają się humorystyczne sceny związane z prezentacją przez Anioła reguł jego „pracy”. Obertyńska w swojej twórczości często koncentrowała się wokół problematyki religijno-moralnej. Pozostała orędowniczką wartości zakorzenionych w chrześcijaństwie.
Bibliografia przedmiotowa (wybór):
Archiwa, słowniki:
Archiwum Beaty Obertyńskiej wchodzi w skład Archiwum Domowego Pawlikowskich. Cz.4, Biblioteka Jagiellońska, sygn. 12500-12733.
Hasło: Obertyńska Beata (oprac. T. Radzik), w: Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, t. 3, red. K. Dopierała, Oficyna Wydawnicza Kucharski, Toruń 2004, s. 455.
Hasło: Obertyńska Beata, w: Zieliński J. (J. Kowalski), Leksykon polskiej literatury emigracyjnej, Wydawnictwo Fis, Wydawnictwo Unipress, Lublin 1989, s. 101-102.
Hasło: Obertyńska Beata (oprac. M. Lipska), w: Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, red. A. Hutnikiewicz, A. Lam, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 275.
Hasło: Obertyńska Beata, w: Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939-1980, red. W. Klimaszewski, E.R. Nowakowska, W. Wyskiel, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1992, s. 254-255.
Hasło: Obertyńska Beata (oprac. mu [M. Urbanowski]), w: Słownik pisarzy polskich, red. E. Zarych, A. Latusek, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2008, s. 341.
Monografie, artykuły, recenzje (wybór):
Antoniuk M., O listach Obertyńskiej, „Ekspresje – Expressions” 2014, t.4, s. 27-32.
Bartecka-Prorok Z., „Daleka na cztery wiatry to droga...” Pejzaż mentalny w emigracyjnej liryce Beaty Obertyńskiej, w: Poezja polska na obczyźnie, t. 1, red. Z. Andres, J. Wolski, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2005, s. 292-303.
Bartecka-Prorok Z., Motywy akwatyczne w prozie Beaty Obertyńskiej, w: Proza polska na obczyźnie. Problemy, dyskursy, uzupełnienia, t. 2, red. Z. Andres, J. Pasterski, A. Wal, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2007, s. 58-68.
Bartecka-Prorok Z., Ucieczka z domu niewoli: "Faustyna" Beaty Obertyńskiej na tle literatury zsyłkowej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Filologiczna. Historia Literatury” 2004 z. 2, s. 169-180
Bielatowicz J., Beata Obertyńska, „Wiadomości” (Londyn) 1958 nr 19, s. 3, przedruk w: tegoż, Literatura na emigracji, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1970, s. 201-209.
Budzyńska N., Artystki na Kozińcu. 1890-1929, w: tejże, Zakopane artystek, Wydawnictwo Znak, Kraków 2024, s. 147-186.
Czuku M., Czekając na... Amundsena, „Fraza” 2001 nr 3, s. 39-45.
Dorosz K.A., „Te wiersze to literatura i serce...”, O religijnych intuicjach Beaty Obertyńskiej, „Archiwum Emigracji” 2007 z. 1 (9), s. 42-51.
Dworakowska-Marinow D., Rytuał sakralny w raptularzu duchowym "Grudki kadzidła" Beaty Obertyńskiej, w: Rytuał: język – religia, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 2005, s. 139-144.
Ganther K., Funkcja składni w ukształtowaniu rytmicznym utworu na materiale „Ballada o chorym księżycu” Beaty Obertyńskiej, Polski Uniwersytet na Obczyźnie w Londynie. Wydział Humanistyczny, White Eagle, London 1964.
Januszewicz M., Lwów w życiu i twórczości Maryli Wolskiej i Beaty Obertyńskiej, w: Świat Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej w literaturze i sztuce, red. M. Jazownik, L. Jazownik, Księgarnia Akademicka, Zielona Góra 2014, s. 185-208.
Jaworska K., Włochy polskich poetek. Wybrane zagadnienia z okresu II wojny światowej, w: Polska i Włochy w dialogu kultur = La Polonia e l'Italia nel dialogo tra le culture, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2017, s. 229-242.
Jokiel I., Pamięć, tęsknota, czas. O wyobraźni poetyckiej Beaty Obertyńskiej (W dwudziestą rocznicę śmierci poetki), „Kwartalnik Opolski” 2000 nr 2-4, s.52-60.
Klatka U., Emigracyjny krąg korespondencyjnych przyjaźni Beaty Obertyńskiej, „Archiwum Emigracji” 2023 nr 2 (32), s. 297-319.
Karwowska B., O mistrzostwie i o byciu sobą, w: Projekt na daleką metę. Prace ofiarowane Ryszardowi Nyczowi, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2016, s. 389-394.
Kowalewska M., Obertyńska nie dość znana. Dokumentacje, sakralizacje, fantastyka – z struny w twórczości pisarki, w: Pisarz na emigracji, red. H. Gosk, S. Kowalczyk, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2005, s. 351-360.
Lichniak Z., O Beacie Obertyńskiej, w: tegoż, Mój skorowidz poezji polskiej na emigracji, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1989, s. 198-200.
Lizak J., Środki semantycznych przekształceń w poezji. Propozycja ich interpretacji, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Dydaktyka” 2005 z. 4, 157-166.
Miązek B., O poezji Beaty Obertyńskiej, „Wiadomości”, Londyn 1972 nr 40, s. 1; przedruk pt. O poezji Bieńkowskiej i Obertyńskiej, w: tegoż, Teksty i komentarze, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1983.
Miązek B., W kręgu uczucia. O poezji Bieńkowskiej i Obertyńskiej, w: tegoż, Przygoda z książką. Wybór szkiców i recenzji o poezji i prozie, Atut, Wrocław 2004.
Miłosz C., Doświadczenie, „Tygodnik Powszechny” 2003 nr 43, s. 25.
Ligęza W., Beaty Obertyńskiej świadectwa z domu niewoli, „Kultura Niezależna” 1990 nr 59, s. 22-43.
Ligęza W., „Rok polski” w liryce Beaty Obertyńskiej, „Pamiętnik Literacki” 1990 z. 1, przedruk w tegoż, Jaśniejsze strony katastrofy. Szkice o twórczości poetów emigracyjnych, Universitas, Kraków 2001, s. 151-178.
Lisowski Z., Chłonąć świat wszystkimi zmysłami w rytm uderzeń serca… O poezji Beaty Obertyńskiej. Interpretacje, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 2013.
Olszak J., Beata Obertyńska – poetka krajobrazu, „Rocznik Przemyski” 1988, s. 99-107.
Ożóg Z., Wspominanie Beaty Obertyńskiej, „Fraza” 2005, nr 4, s. 317-319.
Piwkowska A., Piękno i piekło. Opowieść o Beacie Obertyńskiej, PIW, Warszawa 2021.
Puchalska J., Polki, które zadziwiły świat, Muza, Warszawa 2016, s.228-258
Rajchel A., Beata Obertyńska (1898-1980) – poetka polskiego Londynu o kresowych korzeniach, w: Kresowianie na świecie, red. M. Kalczyńska, K. Rostocka, A. Wierciński, Wydawnictwo Instytut Śląski, Opole 2013, s. 184-194.
Rajchel A., Beata Obertyńska – poetka zapomniana, „Kwartalnik Opolski” 2002 nr 2-3, s. 70-78.
Rydz A., Beaty Obertyńskiej zachody miłości, „Polonistyka” 2011 nr 1, s. 12-17.
Sieradzka M., Beata Obertyńska (córka) o Maryli Wolskiej (matce): czy nowy projekt kobiety?, w: Nowa Kobieta – figury i figuracje, red. I. Iwasiów, A. Krukowska, A. Zawiszewska, A. Zbylut, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2017, s. 233-250.
Siewierski H., W domu niewoli, w: tegoż, Spotkanie narodów, Instytut Literacki, Paryż 1984, s.18-27.
Sucharski T., Poddana „dławiącej nienawiści”? Rosja Beaty Obertyńskiej, „Pamiętnik Literacki" 2006 z. 2, s. 31-50, przedruk: tegoż, Polskie poszukiwania „innej” Rosji. O nurcie rosyjskim w literaturze Drugiej Emigracji, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2008, s. 85-134.
Wałaszewski Z.E., „Uczyłeś mnie oczami pić miód”. (O poezji Beaty Obertyńskiej), „Gazeta Niedzielna”, Londyn 1972 nr 52/53, s.6-7.
Wałaszewski Z.E., Twórczość dramatyczna Beaty Obertyńskiej, w: Teatr i dramat polskiej emigracji 1939-1989, Wydawnictwo ACARUS, Poznań 1994, s. 173-179.
Weretiuk O., Przetłumaczona, przekładalna i „bezwzględnie nieprzekładalna". Beata Obertyńska po ukraińsku, w: Tradycje literatury polskiej XX wieku. Rozprawy i szkice. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Gustawowi Ostaszowi, red. E. Mazur, D. Hejda, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2010, 130-133.
Wolańczyk M., Mała ojczyzna w życiu i twórczości Beaty Obertyńskiej, w: Fenomen pogranicz kulturowych. Współczesne tendencje. Zbiór prac naukowych, t. 4, red. L. Suchomłynow, PWSZ im. Stanisława Staszica, Piła, Berdiańsk, 2012, s.141-153.
Wróblewska V., Beata Obertyńska - pisarka Veritasu, w: Katolicki Ośrodek Wydawniczy Veritas w Londynie. Nie zamknięty rozdział. Studia i szkice, red. Z. E. Wałaszewski i R. Moczkodan, UMK; Veritas Foundation Publication Centre, Toruń-Londyn 2003, s. 46-58.
Wróblewska V., Powieść gotycka na emigracji – „Skarb Eulenburga” Beaty Obertyńskiej, „Acta Universitatis Wratislaviensis”. Literatura i Kultura Popularna XIV, Wrocław 2008 nr 3046, s. 41-52.
Zabawa K., „Poetyckie laboratorium” Maryli Wolskiej i Beaty Obertyńskiej na podstawie ich własnych opowieści o tworzeniu, „Konteksty Kultury” 2023 z. 4 (20), s. 415-426.
Zabawa K., Postaci sobowtórowe? Kobiety w wierszach-monologach Maryli Wolskiej i Beaty Obertyńskiej, w: Poezja polska ostatnich dwustu lat. Odczytania i przekroje. Dla Profesora Mariana Stali na jubileusz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2022, s.175-184.
Zasłona I., Porównaj, na jakie emocje żony biblijnego patriarchy Lota położyły nacisk Beata Obertyńska i Wisława Szymborska, autorki wiersza o tym samym tytule, „Cogito” 2005 nr 3, dod. Nowa Matura, s. 16-18.
Zaklęte przestrzenie. O twórczości Beaty Obertyńskiej, red. Z. Andres, Z. Ożóg, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2005.
Strony www:
Hasło: Obertyńska Beata (oprac. B. Dorosz, B. Marzęcka), w: Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Cyfrowy słownik biobibliograficzny https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3336/obertynska-beata (dostęp: 15.10. 2024)
Autorka hasła: Anna Wal
Kierowniczka projektu - prof. dr hab. Jolanta Pasterska
Okres realizacji - 20.09.2022 - 20.09.2027
Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Instytucja finansująca - Ministerstwo Edukacji i Nauki / Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Wartość projektu - 661 415,00 PLN
Wartość dofinansowania - 661 415,00 PLN