Chmielowiec Irena Zofia [z d. Świątkowska] 1915-2006
Pseudonimy: Hradyska
Pisarka, dziennikarka, tłumaczka, bibliotekarka

I. Chmielowiec. Ze zbiorów Archiwum  Emigracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

I. Chmielowiec. Ze zbiorów Archiwum  Emigracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Urodziła się 12 lipca 1915 roku w mieście Uherské Hradištĕ (Węgierskie Hradyszcze) w Czechach. Jej ojcem był inżynier leśnik Karol Świątkowski, który wykształcenie zdobył na studiach w Wiedniu. Matka Waleria Dallinger pochodziła z wiedeńskiej rodziny artystów osiadłej w Czechach. Ślub obojga odbył się w roku 1913 w Gwoźdźcu (starostwo Kołomyja, dwór Puzynów). W czasie I wojny światowej ojciec został powołany do armii austriackiej i zginął, zanim urodziła się córka Irena, w Winnikach pod Lwowem w 1915 roku. Matka pięć lat później (1920 rok) ponownie wyszła za mąż za Karola Biskupskiego – współwłaściciela Fabryki Maszyn Rolniczych i Odlewni Żelaza Bracia Biskupscy w Kołomyi (przy ulicy Jagiellońskiej 121), syna powstańca 1863 roku. Urodziła się im córka Krystyna. Irena Świątkowska uczęszczała do Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego S.S. Urszulanek w Kołomyi – wydział humanistyczny. Następnie rozpoczęła studia romanistyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Po pierwszym roku zmieniła kierunek edukacji i przez kolejne trzy lata studiowała w Akademii Handlu Zagranicznego (do roku 1937 Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego). Świątkowska miała narzeczonego Mieczysława [nie ustalano nazwiska] – studenta szkoły lotniczej w Dęblinie. W czasie wojny był porucznikiem pilotem Dywizjonu 303. Wakacje 1939 roku przyszła pisarka spędziła w Jabłonowie. We wrześniu powróciła na studia do Lwowa. Naukę przerwała w roku 1939 po wkroczeniu sowietów do miasta i buncie studentów wobec narzuconego obowiązku zdawania egzaminów w języku ukraińskim. Wówczas przeniosła się do Kołomyi. Kontakt z narzeczonym utraciła w czasie działań wojennych. 12 kwietnia 1940 roku został aresztowany jej ojczym a 13 kwietnia 1940 wraz z rodziną została wywieziona do Taubinki koło Semipałatyńska w Kazachstanie. Stamtąd w 1942 roku uciekli do Jangijulu w Uzbekistanie, gdzie formowała się armia generała Władysława Andersa. W Guzarze, miejscowości, w której został utworzony Ośrodek Zapasowy Pomocniczej Służby Kobiet, szpital polowy i główny obóz kwarantanny tyfusowej, Świątkowska wstąpiła do powołanej rozkazem z dnia 20 maja 1942 roku Szkoły Młodszych Ochotniczek. W tej wojskowej placówce Irena Świątkowska ciężko zachorowała na czerwonkę. Życie uratowała jej, pochodząca z Kołomyi, komendantka obozu Jadwiga Morozowiczowa. Dzięki niej przyszłą pisarkę hospitalizowano w szpitalu w Jangijulu, a następnie 13 lipca 1942 roku przetransportowano do Pahlevi (obecnie Bandar-e Anzali w Iranie). Z Pahlevi wyjechała do obozu IV w Teheranie. Tam pracowała od 1 września 1942 do 15 września 1943 roku jako tzw. świetliczanka i kierowniczka sekcji, odpowiedzialna m.in. za łączność z kwaterą główną Dywizji i działalność kulturalną. W Teheranie poznała o trzy lata młodszego Michała Chmielowca, który był jej przełożonym. Z Teheranu razem z Chmielowcem i całą rodziną: matką, siostrą i ojczymem wyjechali do Karachi w Pakistanie, a następnie do Valivade (Gandhinagar) w Indiach. Tutaj Michał Chmielowiec prowadził pismo „Polak w Indiach”, zaś Irena Świątkowska podjęła pracę w konsulacie polskim w Bombaju, a następnie została sekretarką Delegatury Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. 14 kwietnia 1944 roku Chmielowcowie wzięli ślub w kościele parafialnym w Panchgani na przedmieściach Bombaju. W latach 1946-1948 autorka Wywiezionej Rzeczpospolitej współpracowała przy opracowaniu serii „Biblioteka Polsko-Indyjska” z pisarką i tłumaczką Wandą Dynowską. W roku 1948 Chmielowcowa urodziła syna Marka. W tym czasie, korzystając z programu łączenia rodzin, jej matka Waleria i siostra Krystyna wyjechały do przebywającego już wcześniej w Anglii ojczyma Karola Biskupskiego, który zatrudnił się jako wykładowca w szkole technicznej w Lilford. Chmielowcom takie prawo już nie przysługiwało. Po likwidacji obozów uchodźczych przenieśli się na dwa lata do Libanu. Michał Chmielowiec został zatrudniony w Polskiej Komisji Osiedleńczej w Bejrucie. Tutaj pisarka zaczęła pracę nad powieścią Przystanek Valivade, której fragment Decan Queen ukazał się w „Orle Białym” w numerze 8. z roku 1953. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Michała Chmielowca małżonkowie podjęli starania o zezwolenie na wyjazd do Anglii. Uzyskali je w roku 1950 dzięki złożonej przez siostrę (Krystynę, po mężu Iglikowską) w brytyjskim urzędzie deklaracji zapewniającej przybyszom środki utrzymania. Chmielowcowa zadebiutowała w roku 1952 pod pseudonimem Irena Hradyska [pseudonim nawiązywał do miejsca urodzenia] na łamach londyńskich „Wiadomości” (nr 15/16) opowiadaniem Harisczandra. Publikowanie pod innym nazwiskiem było podyktowane przede wszystkim obawą o sankcje, jakie mogą spotkać pozostającą w kraju rodzinę, ale również, by nie korzystać z „taryfy ulgowej” związanej z nazwiskiem znanego męża. W tym czasie Irena Chmielowiec urodziła córkę Iwonę (Yvonne). W roku 1955 rodzina przeniosła się do Monachium, gdzie Michał Chmielowiec podjął współpracę z rozgłośnią „Głos Ameryki”, a następnie z Radiem Wolna Europa. W Monachium na świat przyszła druga córka Joanna, a jej rodzicami chrzestnymi zostali Barbara Toporska (Mackiewiczowa) i Andrzej Bobkowski. Mając trójkę małych dzieci, pisarka, mimo licznych obowiązków domowych, zaczęła publikować w emigracyjnej prasie. Pisała teksty polityczne, recenzje i krótkie formy prozatorskie zamieszczane na łamach „Dziennika Polskiego”, „Orła Białego”, „Gazety Niedzielnej”. W roku 1961 powrócili do Londynu. Zamieszkali przy Airedale Avenue 4 w Chiswick. Rok później uzyskała certyfikat potwierdzający zaliczenie studiów, wydany przez Ministry of Education w Londynie. W latach 1962-1967 na łamach londyńskich „Wiadomości” prowadziła rubrykę Humor i Satyra. W roku 1963 zmarł jej ojczym. Od 1965 pisarka pracowała w Chiswick District Library – londyńskiej dzielnicy Hounslow — była tam zatrudniona jako bibliotekarka przez piętnaście lat. Musiała to zatrudnienie przerwać ze względu na opiekę nad schorowaną matką. W 1971 roku zginął tragicznie syn Piotr, zmarła również najmłodsza córka Joanna (Stockley). 17 maja 1974 roku na raka płuc zmarł jej mąż Michał Chmielowiec. W latach 1980-1986 Irena Chmielowiec pracowała jako sekretarka w Polskim Ośrodku Społeczno-Kulturalnym w Londynie. Pisarka współpracowała przeze wiele lat także z wydawnictwem „Veritas”. Tłumaczyła z języka angielskiego teksty publicystyczne, krótkie utwory lub ich fragmenty, ale także powieść Rozśpiewany okręt. Odyseja ewakuowanych dzieci Meta MacLeana. W tym wydawnictwie złożyła maszynopis powieści Przystanek Valivade, który zaginął po śmierci Jana Bielatowicza. Chmielowcowa jest także autorką Pamiętnika niezamierzonych podroży, który prowadziła od 16 sierpnia 1939 roku do lat 70. tych XX wieku. Jako pisarka i tłumaczka współpracowała z londyńskimi „Wiadomościami” do roku 1977. W roku 1989 opublikowała powieść Wywieziona Rzeczpospolita. Irena Chmielowiec zmarła 9 marca 2006 roku. Została pochowana na cmentarzu w Chiswick w rodzinnym grobowcu.

Twórczość:
Harisczandra, „Wiadomości” 1952 nr 15/16.
Godzina jest nieważna, „Orzeł Biały” 1953 nr 8, s.7 [fragment powieści Decan Queen].
Wy Polaki, my Polacy, „Wiadomości” 1954 nr 8.
Janka, „Wiadomości” 1955, nr 11.
Z miłości, „Wiadomości” 1955 nr 31.
Wszystko w porządku, „Wiadomości” 1955 nr 26.
Przepłynąłem kanał, „Wiadomości” 1956 nr 2.
Wędrówki po Lwowie, „Wiadomości” 1956 nr 17.
Nimfomanka, „Wiadomości” 1956 nr 51/52.
Między pamiętnikiem a powieścią, „Wiadomości” 1957 nr 7.
Conradiana, „Wiadomości” 1957 nr 42.
Wujek z połoniny, „Wiadomości” 1957 nr 51/52.
Pamięci Miss Fanny Wray, „Wiadomości” 1958 nr 28.
Pamiętnik emigrantki po 1939, „Gazeta Niedzielna” 1958 nr 695.
Lena Żelichowska, „Wiadomości” 1958 nr 50.
Wieczór Lwowa, „Wiadomości” 1959 nr 19.
Cudowne dzieci, „Wiadomości” 1959 nr 44.
Lekcje, „Wiadomości” 1960 nr 20.
Umadevi, „Wiadomości” 1960, nr 35/36.
Sentymentalna kalkulacja, „Wiadomości” 1962 nr 7.
Talent odłożony na później, „Wiadomości” 1962, nr 32/33.
Kołomyja, „Wiadomości” 1962 nr 39.
Hotel pod Kotem, „Wiadomości” 1963 nr 28.
Jedna nacja, „Wiadomości” 1963 nr 46.
Pakowny kufer, „Wiadomości” 1963 nr 48.
Judym wygnańców, „Wiadomości” 1964 nr 5.
Powrót marnotrawnego syna, „Wiadomości” 1964 nr 19.
Przybliżenia i zbliżenia, „Wiadomości” 1964 nr 33/34.
Pożegnanie z myszami, „Wiadomości 1965 nr 19.
Ogród zakopanych talentów, „Wiadomości” 1966 nr 31.
Panie od Berkleya Graya, „Wiadomości” 1967 nr 2.
Zdradziłam Chrystusa, „Wiadomości” 1967 nr 30.
Apostolstwo sprzedawców, „Wiadomości” 1969 nr 12.
Hinduska ze słowiańską twarzą, „Wiadomości” 1971 nr 35, s. 2.
Niewidzialny redaktor, „Wiadomości” 1971 nr 36.
Inedita Stanisława Vincenza, „Wiadomości” 1971 nr 49.
Elektryczna zabawka, „Wiadomości” 1973 nr 33/34.
Napad „hajdamaków” na dom polski, „Wiadomości” 1977 nr 23/24.
Wywieziona Rzeczpospolita, Londyn 1989.
Spotkanie w Monachium, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza = The Polish Daily and Soldiers Daily” 1989 nr 273 s. 4-5.
Pamiętnik niezamierzonych podróży (maszynopis).
Przystanek Valivade (maszynopis).

Tłumaczenia:
MacLean M., Rozśpiewany okręt. Odyseja ewakuowanych dzieci, tłum I. Hradyska, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, Londyn 1963.
Kenneth C., Narodziny europejskiej cywilizacji, tłum. I. Hradyska, „Wiadomości” 1969, nr 50/51s. 4-5.
Moore B., Katolicy, tłum. I. Hradyska, „Wiadomości” 1976, nr 52/53, s.3.

Antologie:
Niewidzialny redaktor, w: Książka o Grydzewskim. Szkice i wspomnienia, Wiadomości, Londyn 1971, s. 91-94.
Strzępy wspomnień, w: „Wiadomości” i okolice. Szkice i wspomnienia, t. 2, red. M.A. Supruniuk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1996, s. 255–258.

Charakterystyka twórczości:
Irena Hradyska debiutowała w roku 1952 na łamach londyńskich „Wiadomości” opowiadaniem Hariszczadra. Utwór ten otwiera cykl krótkich form prozatorskich o charakterze autobiograficznym i wspomnieniowym. Teksty nawiązują do poznanych w czasie emigracyjnej tułaczki osób (brahmin Hariszczadra i jego „wnuk” z opowiadania Powrót marnotrawnego syna). Dwa portrety osób z eksponowanymi w nich życiorysami stały się asumptem do nakreślenia sytuacji polityczno-społecznej powojennych Indii. Biografia jest tu ważna dla oddania sytuacji wyobcowania. Hariszczadra, wierny swoim przekonaniom i tradycji, nie może zaakceptować zmian kulturowych zachodzących w jego ojczyźnie. Wyalienowany ze społeczności popełnia samobójstwo. Rewers tej sytuacji odnajdujemy w drugim opowiadaniu. Bohaterem jest tu młody Hindus zafascynowany kulturą Zachodu. Porzucając Indie, nie potrafi się zasymilować, a nowa ojczyzna brutalnie go odrzuca. W obu tekstach pisarka sięga po przypowieści zaczerpnięte z buddyzmu i chrześcijaństwa, które literacko adoptuje. To rys charakterystyczny tej prozy. Odnajdujemy go w autobiograficznym opowiadaniu Wy Polaki, my Polacy. Fabuła tego utworu koncentruje się na losie rodziny wywiezionej z Kołomyi do pasiołka Jangi-Jul. Bohaterkami są dwie kobiety: Żydówka Lejcia Weinstein i mająca niemieckie obywatelstwo babka narratorki. Obie w katorżniczych warunkach, poddawane wielu moralnym próbom, nigdy nie wyrzekły się polskości. Opowiadanie to inicjuje jeden z głównych nurtów twórczości Ireny Hradyskiej. Jest nim proza zsyłkowa. Pisarka, osadzając swoje bohaterki w trudnych, ekstremalnych warunkach, poddaje wiwisekcji ich zachowania, przy czym wiodącym tematem czyni tu kwestie tożsamościowe oraz etyczne. Postacie budowane są zawsze kontrastowo (dobre – złe). Na przykładzie opisywanych losów wybranych postaci autorka stara się zakwestionować łatwe etykietowanie narodowościowe czy społeczno-kulturowe. Przekonuje, że o człowieczeństwie wcale nie świadczy narodowość wpisana w paszporcie (opowiadania Janka i Wszystko w porządku). W tym kontekście wiele miejsca poświęca Hradyska kwestii kobiet. Kreśląc ich tragiczne historie (Z miłości, Wszystko w porządku), unieważnia pochopne oceny zachowania kobiet, których najpiękniejsze lata przypadły na okres wojny lub były wynikiem stereotypowego pojmowania ich roli w międzywojniu (Lena Żelichowska). Rysem charakterystycznym tej twórczości jest splot czasowy wiążący teraźniejszość wyznaczoną angielską rzeczywistością i przeszłość utożsamianą z przedwojenną Polską. Ten tematyczny obszar dopełnia powieść Wywieziona Rzeczpospolita. Fabuła tej prozy koncentruje się na losach zesłańców z Kresów wywiezionych do Kazachstanu: katolickiego księdza, Polaków Zbyszka i Ewy, Hucułki Justyny, Żyda Pohorylca, rodziny Juszczyków, pięknej Heleny, rozpieszczonego Andrzejka. Odnajdujemy tu opisy ciężkiej, katorżniczej pracy w kamieniołomie, głodu, nędzy bytowania. Na tym tle narratorka kreśli portrety charakterologiczne zesłańców. Wiele miejsca poświęca opisom kobiet: babć, matek, żon, córek, które samotnie musiały walczyć dla siebie i swoich dzieci o każdy dzień przetrwania. Choć pobrzmiewają w obozie pracy konflikty o charakterze narodowościowym lub religijnym, to opowieść jest tak poprowadzona, by uniknąć etykietowania etnicznego i narodowościowego.: „Zbyszek odlał trochę kukurydzianki i podał Justynie [Hucułce – przyp. J.P.] (…) – Diakujem, panie. – Ale co tam! Jaki ja tam pan. Mieszkamy razem, jesteśmy rodzina w niewoli (…) Nie wszystkim się to jednak podobało. Juszczykowa szepnęła niby na ucho, ale głośno Helenie: – co ten Zbyszek wyprawia. Powinna mu babka wybić z głowy takie spoufalanie się z Hajdamakami” (s.12-13). Dlatego nawet pilnujący obozu niektórzy sowieci (Garmaszow) okazują ludzkie uczucia, zaś wśród Polaków znajdą się przekupni donosiciele (Andrzejek), którzy oszukują swoich i bogacą się na ich krzywdzie. Biografie tych postaci okraszone plotkami i pomówieniami (historia niewiernej Heleny, księdza posądzonego o współpracę z NKWD) odcisną piętno na dalszej ich egzystencji. Będą im towarzyszyć w obozie Kok-Su, Teheranie, Persji, Londynie. Wspólne doświadczenie zesłania z jednej strony zjednoczy katorżników, stworzy więź, która przetrwa lata (małżeństwo katoliczki Ewy i przechrzty Jakuba), będzie źródłem wspomnień cudownych powrotów (mężowie uwolnieni z obozów w Ostaszkowie i Starobielsku, odnaleziona w komunistycznej Polsce matka Ewy) lub stanie się metaforyczną „smugą cienia”, która przejdzie na kolejne pokolenia (syn Heleny). Tragiczna miłość Zbyszka do umierającej na gruźlicę Justyny da impuls do wstąpienia chłopca do zakonu i kaznodziejskich rozważań na temat kruchości ludzkiego życia. Źródłem tych filozoficznych dociekań stanie się także zaduma nad niewyobrażalnymi i niepojętymi siłami drzemiącymi w człowieku, który zostaje postawiony wobec sytuacji ekstremalnych. Takich, których doświadczyli zesłańcy. To one spowodowały, że w najodleglejszych rubieżach świata (Indie, Australia, Afryka, Meksyk) „polskie osiedla były autentycznym kawałeczkiem Rzeczpospolitej (…) Znaleźli się w tych osiedlach przedstawiciele wszystkich stanów i narodowości zamieszkujących ziemie II Rzeczpospolitej i wszystkich praktykujących na tych ziemiach wyznań” (s. 61). Tragizm tego pokolenia nie kończył się wraz z odzyskaniem wolności – konkluduje narratorka powieści. Była to bowiem wolność połowiczna, wszak ojczyzna pozostała pod władzą komunistów, tych, którzy wypędzili ich ze Lwowa, Kołomyi i innych kresowych miast i wsi. Zesłanie zastąpiła emigracja, walka trwa. Powieść kończy się swoistym przesłaniem autorki ukrytym w formie pożegnalnego listu zakonnika trapistów Zbyszka, skierowanego do współtowarzyszy sowieckiej niewoli: „Chciałbym (…) abyście nie czuli się ludźmi zagubionymi w obcym świecie. Jesteście cząstką Polski, która protestuje przeciw narzuconemu jej systemowi. Swoim wyborem pozostania tu zaprotestowaliście przeciw krzywdzie wyrządzonej ojczyźnie, ten protest trwa i zapisany jest na kartach historii” (s. 103). To właśnie o losach tej cząstki narodu polskiego, tytułowej wywiezionej Rzeczpospolitej opowiada Irena Hradyska. Źródła fabuły tej prozy należy doszukiwać się w notatkach pamiętnikarskich pozostawionych przez Chmielowcową w maszynopisie. Poddając analizie niepublikowany Pamiętnik niezamierzonych podróży, można zauważyć, że wiele z osobistych doświadczeń zesłania pisarka przeniosła na karty Wywiezionej Rzeczpospolitej. Diariusz zaczyna prowadzić 16 sierpnia 1939 roku w Jabłonowie, kończy zapisem „lata 70-te” w Londynie. Pamiętnik czytany według dat i miejscowości (Jabłonów, Lwów, Kołomyja, Taubinka, Teheran, Pahlavi, Londyn, Monachium, Londyn) układa się w biografię pisarki, jest także płaszczyzną interpretacji zapisów odzwierciedlających myśli i odczucia autorki Janki. Odnajdujemy tu szczegółowe notatki z pierwszych dni września 1939 roku (pożegnanie z narzeczonym, agresja Niemiec na kolejne polskie miasta, mord Ukraińców na stryjku, aresztowanie ojca, wywózka rodziny do Kazachstanu 13 kwietnia 1940 roku). Hradyska oddaje tu klimat nadciągającej wojny i rozpacz na widok uciekających w popłochu przedstawicieli polskiego rządu: „Palimy się ze wstydu za przegraną wojnę z Niemcami. Jeszcze dwa dni temu marszałek Rydz-Śmigły z całym sztabem kwaterował w naszym mieście. Stąd miała się zacząć kontrofensywa. Dziś już wiemy. Cały rząd uciekł do Rumunii. Czujemy się oszukani, wyprowadzeni w pole” – czytamy w notatce z 18 września 1939 roku. W drugiej części diariusza opatrzonej tytułem Teheran odnajdujemy wspomnienia z zesłania i moment zwolnienia z obozu na mocy traktatu Sikorski-Majski. Najwięcej miejsca jednak poświęca diarystka dwuletniej tułaczce do Persji, opisowi życia w obozie Ochotniczek, spotkaniu z Michałem Chmielowcem, sekretarzowaniu u Wandy Dynowskiej. Trzecia część dotyczy osiedlenia w Londynie i pracy w bibliotece. Diariusz Hradyskiej jest ważnym kontekstem zarówno dla biografii pisarki, jak i jej twórczości. W tym znaczeniu utwór Wywieziona Rzeczpospolita należałoby umieścić w kręgu prozy zsyłkowej i traktować jako „dokument fabularyzowany z dialogami” (N. Taylor).
Innym powracającym w tej twórczości tematem jest problematyka kresowa. Wietrzna, deszczowa aura angielskiego Seeford kontrastuje tu ze wspomnieniem słonecznego, zielonego Jaremcza (Przepłynąłem kanał), spotkanie z inną lwowianką w Monachium implikuje wspomnienia zarówno Lwowa, jak i rodzinnej Kołomyi. Powracają w pamięci krajobrazy „kraju lat dziecinnych”, jego przyroda, potrawy, dziecięce psoty i ludzie tam żyjący (Wędrówki po Lwowie, Wieczór Lwowa, Wujek z połoniny, Napad „hajdamaków” na dom polski, Kołomyja). Narracja prowadzona z kobiecej perspektywy, dwutorowo, zawsze w opozycji do innej postaci/zdarzenia, pozwala dostrzec odmienną, mniej „sielską” stronę tej Arkadii. „Prozy te eksplorują cały zestaw znaków i symboli, obrazów i motywów charakterystycznych dla literatury kresowej, jednocześnie się od owego kresowego fenomenu lekko dystansując” (nurt szkoły podolsko-wołyńsko-ukraińskiej, S. Uliasz). Irena Hradyska sięga także po tematy związane z doświadczeniem emigracji. Autorka porusza tu kwestie dotyczące problemów asymilacji uchodźcy (Lekcje), które współbrzmią z poczuciem upływu czasu, przemijania, starości (Pakowny kufer). Dominuje w tych utworach nuta melancholii, pogodzenia się z losem i jego nieprzewidywalnością czy wręcz przewrotnością. Na przykładzie obserwacji kolejnego pokolenia emigrantów narratorka prozy dostrzega także możliwości, jakie stwarza życie na obczyźnie (Sentymentalna kalkulacja), ale i zagrożenia płynące z wyalienowania się ze społeczności autochtonów (Zdradziłam Chrystusa, Apostolstwo sprzedawców). W dorobku literackim Ireny Hradyskiej znajdują się również teksty o charakterze wspomnieniowym, poświęcone osobom dla niej ważnym, ale też ważnych dla społeczności lokalnych, jak na przykład: Fanny Wray (Wspomnienie Miss Fanny Wray). Wanda Dynowska (Umadevi), Mieczysław Grydzewski (Niewidzialny redaktor), Andrzej Bobkowski (Talent odłożony na później), Józef Goldfell. Natomiast w felietonach i szkicach publicystycznych odnosi się do swojej pracy jako bibliotekarki. Na tym polu dała się poznać jako interpretatorka upodobań czytelniczych (Ogród zakopanych talentów, Grzbiety książek czekowych). Pisarka sporządziła kilka recenzji powieści i adaptacji filmowych. Była także tłumaczką. W swoim dorobku ma przekład na język polski tekstu Narodziny europejskiej cywilizacji Clarka Kennetha, wygłoszonego w stacji BBC w ramach cyklu Cywilizacja, fragmenty powieści Briana Moore`a Katolicy oraz Listy Henry`ego James`a. Twórczość Ireny Hradyskiej (Chmielowiec) koncentruje się na obserwacji jednostki (personalizm), zwłaszcza kobiety. Pisarka pochyla się nad jej kruchością wobec wyzwań, jakie niesie ze sobą życie, ale także akcentuje siłę, z jaką pokonuje trudy wojny, zesłania, emigracji. Indywidualny styl osiąga autorka Wywiezionej Rzeczpospolitej dzięki wnikliwej obserwacji ludzi, zdarzeń, dynamice i plastyczności opisu, ciekawej metaforyce, czerpaniu z różnych religii i kultur, operowaniu humorem i subtelną ironią. Bohaterkami jej prozy, tekstów publicystycznych, wspomnień są najczęściej kobiety niedoceniane, zapomniane lub bezrefleksyjnie w takie odmęty niepamięci wtrącane.

Bibliografia przedmiotowa:
Archiwa, słowniki:
Hasło: Chmielowcowa (Hradyska) Irena. Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Archiwum Emigracji. Zespół PL_1076_0025.
Hasło: Hradyska Irena. Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Archiwum Emigracji, sygn. AE/ICH/I/1.
Hasło: Chmielowiec Irena. Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Archiwum Emigracji, sygn. AE/ICH/IV/3.
SMO. Księga pamiątkowa Szkół Młodszych Ochotniczek, Londyn 1972, s.19.
Chmielowiec Irena, "Chmielowiec, Irena (1915-2006)" | Katalog ogólny BnF - Biblioteka Narodowa Francji
Monografie, artykuły, recenzje:
„Wiadomości” i okolice. Szkice i wspomnienia, t. 1, red. M. A. Supruniuk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1996. s. 245–247.
„Wspomnienia Sybiraków – bibliografia komentowana zbiorów Archiwum Naukowego przy Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu, oprac. M. Ruchniewicz, „Wrocławskie Studia Wschodnie” 2011, nr 15.
Chmielowiec I., Nota o autorach, w: „Wiadomości” i okolice. Szkice i wspomnienia, t. 1, red. M. A. Supruniuk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1995, s. 253.
Chmielowiec M., Wybór pism krytycznych i korespondencji z lat 1946–1969, oprac. R. Moczkodan, konsultacja B. Dorosz, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2015, s. 145, 250.
Huntingdon E., Niewyrównany rachunek, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza = The Polish Daily and Soldiers Daily” 1992 nr 127 s. 3.
Huntingdon E., Giga, „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza = The Polish Daily and Soldiers Daily” 2001 nr 298 s. 6.
Ifahan. Miasto polskich dzieci, red. I. Beaupré-Stankiewicz, D. Waszczuk-Kamieniecka, J. Lewicka-Howells, Koło Wychowanków Szkół Polskich Isfahan i Liban, Londyn 1987.
Mackiewicz J., Toporska B., Chmielowiec M., Chmielowcowa I., Listy, oprac. i przyp. N. Karsov, Kontra, Londyn 2019.
Polacy w Indiach 1942–1948 w świetle dokumentów i wspomnień, Koło Polaków z Indii, Londyn 2000.
Pospieszalski A., Wspomnienie o Michale Chmielowcu, w: „Wiadomości” i okolice. Szkice i wspomnienia, t. 1, red. M. A. Supruniuk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń 1995, s. 259–264.
Supruniuk M., Irena Hradyska – Irena Chmielowiec (1915–2006), „Archiwum Emigracji” 2007 z. 1, s. 244–245.
Tarnawski W., Szkoła młodych ochotniczek, „Wiadomości” 1977 nr 49, s.3, 8.
Taylor N., Proza zsyłkowa, w: Literatura emigracyjna 1939–1989, t. 1, red. M. Pytasz, „Śląsk”, Katowice 1993, s.269.
Zbyszewski K., Recenzja [Wywieziona Rzeczpospolita], „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza = The Polish Daily and Soldiers Daily" 1989 nr 277 s. 3.

Strony www:
Sawicki R., Gdzie się Ganges toczy, https://www.cultureave.com/gdzie-sie-ganges-toczy/
Wanda Dynowska Umadevi (1888-1971)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Biblioteka_Polsko-Indyjska  



Autorka hasła: Jolanta Pasterska

I. Chmielowiec z mężem i mamą. Indie. Z archiwum prywatnego P. Iglikowskiego.
I. Chmielowiec z mężem i mamą. Indie. Z archiwum prywatnego P. Iglikowskiego
Znaki strona www

Finansowanie

Kierowniczka projektu - prof. dr hab. Jolanta Pasterska
Okres realizacji - 20.09.2022 - 20.09.2027
Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Instytucja finansująca - Ministerstwo Edukacji i Nauki / Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Wartość projektu - 661 415,00 PLN
Wartość dofinansowania - 661 415,00 PLN

NPRH
UR
MEiN RP

© Coyright 2023-2028 Uniwersytet Rzeszowski - All Rights Reserved
Powstanie strony internetowej sfinansowano w ramach grantu Słownik biograficzny polskich pisarek emigracyjnych 1939-1989 realizowanego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (moduł „Dziedzictwo narodowe” NPRH/DN/SP/495640/2021/10
Polityka prywatności serwisu polskiepisarkiemigracyjne.pl